1- دانشکده منابع طبیعی و کویرشناسی، دانشگاه یزد، یزد، ایران دانشگاه یزد، گروه محیط زیست، دانشکده منابع طبیعی، دانشگاه یزد، یزد، ایران ، amosleh@yazd.ac.ir 3- بخش تحقیقات جنگلها و مراتع، مرکز تحقیقات و آموزش کشاورزی و منابع طبیعی استان خوزستان، سازمان تحقیقات، آموزش و ترویج کشاورزی، اهواز، ایران.
چکیده: (151 مشاهده)
افزایش چشمگیر طوفانهای گرد و غبار حاوی نمک در سالهای اخیر، خسارات گسترده و گاه جبرانناپذیری به اکوسیستمهای مناطق خشک وارد کرده است. در این تحقیق، اثر ریزگردهای نمکی بر مورفو-فیزیولوژی و شاخص تحمل به آلودگی سه گونهی گیاهی شورپسند تاغ (Haloxylon ammodendron)، قرهداغ (Nitraria schoberi) و مارونگ (Halostachys belangerian) به منظور کشف پاسخ تطبیقی گیاهان به تنش نوظهور ریزگرد نمکی و در نهایت، خروجی عملیاتی برای مدیریت پایدار اکوسیستمهای آسیبپذیر، مورد بررسی قرار گرفت. به این منظور نهالهای یکساله این گونهها در شرایط گلخانهای تحت تیمارهای ریزگرد با شوری شوری ۰ (شاهد)، ۸، ۲۴، ۴۸ و ۷۲ دسیزیمنس بر متر به مدت سه ماه با فاصله زمانی دو هفته یکبار قرار گرفتند. آزمایش به صورت طرح کاملاً تصادفی با سه تکرار انجام شد. شاخصهای فیزیولوژیک شامل کلروفیل a، b، کل، محتوای نسبی آب برگ (RWC)، و اسید آسکوربیک، همچنین عناصر غذایی (نیتروژن، فسفر، پتاسیم) و شاخص تحمل آلودگی (APTI) اندازهگیری شدند. نتایج نشان داد که نوع گونه و غلظت شوری تأثیر معناداری بر اکثر صفات اندازهگیری شده دارند. دادههای به دست آمده از اندازهگیری شاخصهای مختلف با استفاده از طرح کاملاً تصادفیو با به کارگیری تجزیه واریانس (ANOVA) مورد تحلیل قرار گرفتند. برای مقایسه میانگینها از آزمون دانکن استفاده شد. قرهداغ بالاترین مقادیر کلروفیل کل (77/5 mg/g)، RWC (25/82٪)، اسید آسکوربیک (34/0 mg/g)و APTI (60/8) را نشان داد، در حالی که تاغ کمترین مقادیر کلروفیل و بالاترین پتاسیم (59/31 mg/g)را داشت. افزایش شوری تا ۴۸ dS/m منجر به افزایش معنیدار کلروفیل (تا ۴۹٪)، اسید آسکوربیک (تا 59/0 mg/g) در قرهداغ و عناصر غذایی (فسفر تا 1366 μg/g)گردید. پتاسیم در قرهداغ تا ۴۸ dS/m افزایش یافت (21/31 mg/g)، در حالی که در تاغ در سطوح بالا کاهش معنیداری نشان داد. قرهداغ به عنوان مقاومترین گونه با APTI بالا و حفظ کارایی فیزیولوژیک تا 48 dS/m و تاغ به عنوان حساسترین گونه شناسایی شد. افزایش شاخصهایی نظیر کلروفیل و اسید آسکوربیک تا سطوح متوسط شوری، نشاندهنده سازوکارهای تطبیقی در این گیاهان است. استفاده از گونه قرهداغ به دلیل مقاومت برتر آن در برابر ریزگردهای نمکی، یک راهکار بیولوژیک و کمهزینه برای مدیریت بحرانهای زیستمحیطی در مناطق خشک ایران پیشنهاد میشود.
Amiri M, Mosleh Arani A, Najafi Zilaie M. Investigating the Impact of Salt Dust on Morpho-Physiological Characteristics and the Air Pollution Tolerance Index in Several Halophyte Species. PEC 2026; 13 (27) : 10 URL: http://pec.gonbad.ac.ir/article-1-1026-fa.html
امیری مینا، مصلح آرانی اصغر، نجفی زیلایی محمود. بررسی تأثیر گرد و غبار نمکی بر ویژگیهای مورفو-فیزیولوژیکی و شاخص تحمل به آلودگی هوا در برخی از گونههای گیاهی شورپسند. حفاظت زیست بوم گیاهان. 1404; 13 (27) :157-173
