Plant Ecosystem Conservation

fa ارزیابی رویشگاه‌های مناسب گونه دارویی باریجه (Ferula gummosa Boiss) در حوزه آبخیز طالقان با روش حداکثر آنتروپی و تحلیل زمین‌آماری Evaluation of suitable habitats for the medicinal species Barije (Ferula gummosa Boiss) in the Taleghan watershed using maximum entropy and geostatistical analysis تخصصي Special پژوهشي Research این پژوهش در سال‌های ۱۳۹۸-۱۴۰۰ در حوزه آبخیز میانی طالقان (استان البرز) با هدف مدل‌سازی رویشگاه بالقوه گونه دارویی باریجه (F.gummosa) و تعیین مهم‌ترین عوامل محیطی مؤثر بر پراکنش آن، با استفاده از مدل حداکثر آنتروپی (Maxent) انجام گرفت. داده‌های حضور گونه از طریق بازدیدهای میدانی و برداشت پوشش گیاهی در ۲۴۰ پلات نمونه‌برداری به‌دست آمد و داده‌های محیطی شامل متغیرهای ارتفاع از سطح دریا، شیب، جهت جغرافیایی، هدایت الکتریکی، ماده آلی، درصد رس خاک، آهک و سنگریزه از نمونه‌برداری خاک و نقشه‌های توپوگرافی استخراج شد. نقشه‌های پیوسته متغیرهای خاکی با روش زمین‌آمار (کریجینگ) در محیط ArcGIS تولید و به فرمت ASCII برای مدل Maxent  آماده شدند. نتایج نشان داد که این مدل دارای دقت بسیار بالا با شاخص AUC برابر 844/0 و ضریب کاپا 87/0 است. بر اساس آزمون جک‌نایف، متغیرهای ارتفاع از سطح دریا، جهت شیب، ماده آلی و درصد رس خاک بیشترین تأثیر را بر احتمال حضور این گونه داشتند. منحنی‌های پاسخ حضور گونه نشان دادند که باریجه عمدتاً در ارتفاعات میانی، شیب‌های جنوبی، خاک‌های نیمه‌سنگین با رس ۲۰ تا ۲۵ درصد و ماده آلی ۱ تا ۲ درصد رشد مطلوبی دارد، در حالی که افزایش شوری (EC > 0.5 dS/m) احتمال حضور گونه را کاهش می‌دهد. نقشه نهایی پیش‌بینی رویشگاه نشان داد که حدود ۲۸ درصد از سطح منطقه برای استقرار باریجه مناسب است و بخش‌های جنوبی و جنوب‌غربی طالقان دارای بیشترین پتانسیل زیستگاهی می‌باشند. نتایج این پژوهش ضمن تأیید کارایی مدل Maxent در پیش‌بینی زیستگاه‌های دارویی، مبنای علمی ارزشمندی برای احیای رویشگاه‌های طبیعی، توسعه کشت نیمه‌صنعتی و مدیریت پایدار بهره‌برداری از منابع طبیعی منطقه فراهم می‌سازد.   This study was conducted in the middle watershed of Taleghan (Alborz province) in 2019-2020 with the aim of modeling the potential habitat of the medicinal species Barije (F.gummosa) and determining the most important environmental factors affecting its distribution, using the maximum entropy (Maxent) model. Data on the presence of the species were obtained through field visits and vegetation collection in 240 sampling plots, and environmental data including altitude above sea level, slope, geographical orientation, electrical conductivity, organic matter, percentage of soil clay, lime, and gravel were extracted from soil sampling and topographic maps. Continuous maps of soil variables were produced using the geostatistical (kriging) method in ArcGIS and prepared in ASCII format for the Maxent model. The results showed that this model has very high accuracy with an AUC index of 0.844 and a kappa coefficient of 0.87. Based on the Jackknife test, the variables of altitude above sea level, slope direction, organic matter, and soil clay percentage had the greatest effect on the probability of the presence of this species. The response curves of the species presence showed that the barrage mainly grows favorably in mid-altitudes, southern slopes, semi-heavy soils with 20 to 25 percent clay and 1 to 2 percent organic matter, while increasing salinity (EC > 0.5 dS/m) reduces the probability of the species presence. The final habitat prediction map showed that about 28 percent of the area is suitable for the establishment of the barrage, and the southern and southwestern parts of Taleghan have the highest habitat potential. The results of this study, while confirming the effectiveness of the Maxent model in predicting medicinal habitats, provide a valuable scientific basis for the restoration of natural habitats, the development of semi-industrial cultivation, and the sustainable management of the exploitation of natural resources in the region.   مدل Maxent, زیستگاه بالقوه, طالقان, مدل‌سازی اکولوژیک Maxent model, potential habitat, Taleghan watershed, ecological modeling. 152 162 http://pec.gonbad.ac.ir/browse.php?a_code=A-10-179-2&slc_lang=fa&sid=1 Mojtaba Akhavan Armaki مجتبی اخوان ارمکی mtakhavan@ut.ac.ir 100319475328460011877 100319475328460011877 Yes melika hashemi ملیکا هاشمی mehashemi@ut.ac.ir 100319475328460011878 100319475328460011878 No peyman bashirzad پیمان بشیرزاد p.bashirzad32@ut.ac.ir 100319475328460011879 100319475328460011879 No