Plant Ecosystem Conservation

fa پایداری اکولوژیکی بر اساس تغییرات پارامترهای زیستی و شیمیایی خاک در داخل و خارج قرق مراتع سردول خلخال Ecological sustainability based on changes in biological and chemical soil parameters inside and outside the protected area of Sardol rangelands in Khalkhal تخصصي Special پژوهشي Research <div style="text-align: justify;">خاک بستر است و بررسی شاخص‌های سلامتی خاک از ضرورت‌های پایه است. هدف از تحقیق حاضر بررسی، تغییرات پوشش گیاهی (تراکم، تاج پوش، فرم رویشی هر یک از گونه‌ها، لاشبرگ، سنگ و سنگ‌ریزه و خاک لخت)، پارامترهای فیزیکی (شن، سیلت و رس)، شیمیایی (واکنش خاک، هدایت الکتریکی، پتاسیم قابل جذب، فسفر قابل جذب، کربن آلی و نیتروژن کل خاک) و زیستی خاک (تنفس ‌پایه، تنفس ‌تحریک‌شده با بستره، کربن بیوماس میکروبی، بهره متابولیکی و بهره میکروبی) در داخل و خارج قرق، بخشی از مراتع آق داغ شهرستان خلخال در سال1400 است. در قرق سردول با توجه به تحقیقات صورتگرفته، شرایط پوشش گیاهی و خاک در استان اردبیل، 6 سایت (3 سایت در داخل و 3 سایت در خارج قرق) به روش تصادفی- سیستماتیک انتخاب و سه ترانسکت 50 متری و در امتداد هر ترانسکت، 10 پلات 1×1 متر مربعی با فواصل پنج متری مورد ارزیابی قرار گرفت. همچنین تجزیه و تحلیل داده‌ها در دو منطقه داخل و خارج قرق با استفاده از آزمون t دو نمونه‌ای مستقل در محیط نرمافزار SPSSVer18 انجام شد. براساس نتایج، درصد تاج پوشش گونه‌ها و تراکم گونه‌ای در داخل نسبت به خارج قرق بیش‌تر بود و اختلاف معنی‌داری (05/0>p) داشت. خصوصیات فیزیکی خاک در داخل و خارج از قرق تفاوت معنی‌داری نداشتند، درحالی‌که پارامترهای شیمیایی خاک بجز pH در داخل و خارج قرق اختلاف معنی‌داری (05/0>p) داشتند، بهصورتی که حداکثر مقدار کربن‌ آلی و نیتروژن کل به ترتیب (80/2 و 27/0 درصد)، فسفر و پتاسیم قابل جذب (41/23 و 09/614 میلی‌گرم بر کیلوگرم) در داخل قرق و حداکثر هدایت الکتریکی (92/0 دسی زیمنس بر متر) در خارج قرق مشاهده شد. همچنین میان پارامترهای زیستی خاک در داخل و خارج قرق تفاوت معنی‌‌دار (05/0>p) وجود داشت، بهگونه‌ایکه تنها بهره متابولیکی در خارج قرق نسبت به داخل قرق با مقدار (10/0 میلی‌گرم دی‌اکسید کربن بر گرم کربن میکروبی در ساعت) روند افزایشی داشت در حالی که حداکثر مقدار از تنفس میکروبی پایه و تنفس میکروبی تحریک شده با بستره به ترتیب (80/0 و 12/1 میلی‌گرم کربن دی‌اکسید در گرم خاک در روز) و کربن بیومس میکروبی با مقدار (57/538 میلی‌گرم کربن میکروبی در گرم خاک)، بهره میکروبی (92/1 میلی‌گرم کربن میکروبی در گرم کربن آلی) در داخل قرق بود. بر این اساس پیشنهاد می‌شود که قرق، به عنوان یک اقدام مدیریتی مناسب، کارآمد و کم هزینه، برای بهبود وضعیت پوشش گیاهی، خصوصیات خاک و پایداری اکولوژیکی مراتع آق داغ برای مدیریت مراتع در نظر گرفته شود.  </div> <div style="text-align: justify;">Soil is the substrate, and checking soil health indicators is one of the basic necessities. The purpose of this study was to investigate the changes in vegetation (density, canopy, life forms of each species, litters, stones and pebbles, and bare soil), physical parameters (sand, silt, and clay), chemical parameters (soil reaction, electrical conductivity, absorbable potassium, absorbable phosphorus, organic carbon, and total soil nitrogen), and soil biology (basic respiration, substrate-stimulated respiration, microbial biomass carbon, metabolic benefit, and microbial benefit) inside and outside the exclosure of Aqh Dagh rangelands in Khalkhal County in 2021. Based on previous studies, six sites (three inside and three outside the exclosure) were randomly and systematically selected, with three 50-meter transects established at each site. Ten 1x1 m plots were established along each transect with five-meter intervals. Data analysis was conducted in two regions (inside and outside the exclosure) using an independent two-sample t-test in the SPSS Ver. 18 software environment. The results showed that the percentage of species canopy and species density was higher inside the exclosure than outside, and the difference was statistically significant (p < 0.05). The physical properties of the soil inside and outside the exclosure did not differ significantly; however, the chemical parameters of the soil (except pH) showed significant differences (p < 0.05) between the two regions.The maximum amounts of organic carbon and total nitrogen were observed inside the exclosure (0.27% and 0.27%, respectively), as well as the maximum amounts of absorbable phosphorus and potassium (23.41 mg/kg and 614.09 mg/kg, respectively). However, the maximum electrical conductivity (0.92 dS/m) was recorded outside the exclosure. Biological parameters also showed significant differences (p < 0.05) between the two regions. The only increasing trend was observed in metabolic benefit outside the exclosure compared to inside (0.10 mg CO₂-C.g⁻¹ Cmic.hr⁻¹). The maximum values of basic microbial respiration and substrate-stimulated microbial respiration (0.80 and 1.12 mg CO₂.g⁻¹.day⁻¹, respectively) and microbial biomass carbon (538.57 mg Cmic.g⁻¹) and microbial benefit (1.92 mg Cmic.g⁻¹ Corg) were recorded inside the exclosure. Based on these findings, it is recommended that exclosure be considered a suitable, efficient, and low-cost management practice to improve vegetation condition, soil characteristics, and ecological stability of Agh Dagh rangelands from a management perspective.  </div> آق داغ, بهره میکروبی, پوشش گیاهی, پارامترهای زیستی, شاخص‌های پایداری خاک, قرق Aqh Dagh, Biological parameters, Exclosure, Microbial benefit, Soil stability indicators, Vegetation cover 119 138 http://pec.gonbad.ac.ir/browse.php?a_code=A-10-36-15&slc_lang=fa&sid=1 Sanaz Yousefvand ساناز یوسف وند s.yousefvand@uma.ac.ir 4550068612 100319475328460011494 No Faculty of Natural Resources, University of Mohaghegh Ardabili, Ardabil, Iran دانشکده منابع طبیعی، دانشگاه محقق اردبیلی، اردبیل Ardavan Ghorbani اردوان قربانی a_ghorbani@uma.ac.ir 4550068612 100319475328460011495 Yes Department of Range and Watershed Management, Faculty of Natural Resources, Water Management Research Center, University of Mohaghegh Ardabili, Ardabil, Iran. استاد گروه مرتع و آبخیزداری، دانشکده منابع طبیعی، پژوهشکده مدیریت آب، دانشگاه محقق اردبیلی، اردبیل Vadod Rostamnejad ودود رستم نژاد sanaz.yoou72@gmail.com 100319475328460011496 100319475328460011496 No Faculty of Agriculture and Natural Resources; Mohaghegh Ardabili University دانشکده کشاورزی و منابع طبیعی؛ دانشگاه محقق اردبیلی، اردبیل Mehdi Moamri مهدی معمری moameri@uma.ac.ir 100319475328460011497 100319475328460011497 No Department of Range and Watershed Management, Faculty of Natural Resources, Water Management Research Center, University of Mohaghegh Ardabili, Ardabil, Iran. دانشکده منابع طبیعی، پژوهشکده مدیریت آب، دانشگاه محقق اردبیلی، اردبیل Jaber Sharifi جابر شریفی sanaz.yoou1372@gmail.com 100319475328460011498 100319475328460011498 No Forest and Rangeland Research Department, Agricultural and Natural Resources Research and Training Center of Ardabil Province, Agricultural Research, Training and Extension Organization, Ardabil, Iran 5استادیار پژوهش، بخش تحقیقات جنگل و مرتع مرکز تحقیقات و آموزش کشاورزی و منابع طبیعی استان اردبیل، سازمان تحقیقات، آموزش و ترویج کشاورزی، اردبیل Akbar Qavidel اکبر قویدل sanaz.you72@gmail.com 100319475328460011499 100319475328460011499 No Department of Soil Science, Faculty of Agriculture and Natural Resources, Mohaghegh Ardabili University, Ardabil, Iran دانشکده کشاورزی و منابع طبیعی، دانشگاه محقق اردبیلی، اردبیل Narjes Rostami نرجس رستمی 100319475328460011500 100319475328460011500 No Faculty of Agriculture, University of Tabriz, Tabriz, Iran.