fa بررسی تنوع و دانش سنتی میوه‌های خوراکی وحشی به‌عنوان محصولات فرعی جنگل و مرتع در شمال شرق استان سمنان (مطالعه موردی: بخش بسطام) تخصصي Special پژوهشي Research <span style="font-size:11pt"><span style="line-height:normal"><span style="direction:rtl"><span style="unicode-bidi:embed"><span style="font-family:Calibri,sans-serif"><b><span lang="FA" style="font-size:10.0pt"><span b="" nazanin="" style="font-family:"><span style="color:black">محصولات فرعی جنگل و مرتع (محصولاتی غیر از چوب) منبع غنی از مواد مغذی است که می‌تواند نقش مهمی در رژیم غذایی جوامع مختلف داشته باشد. مطالعه حاضر با هدف، بررسی تنوع و دانش سنتی در استفاده از میوه‌های خوراکی وحشی به‌عنوان محصولات فرعی جنگل و مرتع باتوجه به اهمیت اجتماعی و اقتصادی و کابردهای دارویی آنها در میان جوامع روستایی منطقه مورد مطالعه انجام شد. در تحقیق حاضر اطلاعات مربوط با انجام مصاحبه‌های نیمه ساختار یافته با 44 مصاحبه شونده و مشاهد‌ه‌ی مشارکتی بر اساس بررسی‌های گسترده میدانی در 12 روستای منطقه انجام شد. نتایج مطالعه نشان داد <span style="background:white">در مجموع 10 گونه گیاهی متعلق به 8 جنس و 3 خانواده در منطقه مورد مطالعه ثبت، که برای اهداف خوراکی و دارویی مورد استفاده قرار می&shy;گیرد. در این میان، خانواده </span></span></span></span></b><b><span dir="LTR" style="font-size:10.0pt"><span style="background:white"><span new="" roman="" style="font-family:" times=""><span style="color:black">Rosaceae</span></span></span></span></b><b><span lang="FA" style="font-size:10.0pt"><span style="background:white"><span b="" nazanin="" style="font-family:"><span style="color:black"> با 8 گونه پرمصرف‌ترین خانواده گیاهی با بیشترین تعداد گونه، که در این بین گونه‌هایی نظیر </span></span></span></span></b><b><i><span dir="LTR" style="font-size:10.0pt"><span new="" roman="" style="font-family:" times=""><span style="color:black">Prunus divaricata</span></span></span></i></b><b><span dir="LTR" style="font-size:10.0pt"><span new="" roman="" style="font-family:" times=""><span style="color:black"> Ledeb.</span></span></span></b><b><span lang="FA" style="font-size:10.0pt"><span style="background:white"><span b="" nazanin="" style="font-family:"><span style="color:black"> و </span></span></span></span></b><b><i><span dir="LTR" style="font-size:10.0pt"><span new="" roman="" style="font-family:" times=""><span style="color:black">Berberis integerrima</span></span></span></i></b><b><span dir="LTR" style="font-size:10.0pt"><span new="" roman="" style="font-family:" times=""><span style="color:black"> Bunge.</span></span></span></b><b><span lang="FA" style="font-size:10.0pt"><span style="background:white"><span b="" nazanin="" style="font-family:"><span style="color:black"> دارای ارزش اقتصادی بوده و منبع درآمد برای جوامع محلی را تشکیل می‌دادند. یافته‌ها نشان داد حفاظت از طریق پرورش میوه‌های خوراکی وحشی </span></span></span></span></b><span lang="FA" style="font-size:10.0pt"><span b="" nazanin="" style="font-family:"><span style="color:black">(</span></span></span><span dir="LTR" style="font-size:10.0pt"><span new="" roman="" style="font-family:" times=""><span style="color:black">WEFs</span></span></span><span lang="FA" style="font-size:10.0pt"><span b="" nazanin="" style="font-family:"><span style="color:black">)<b><span style="background:white"> می‌تواند یک راهبرد مدیریتی برای حفاظت از این محصولات ‌باشد</span>، از مجموع گونه‌های (درختان و درختچه‌ها) شناسایی شده زرشک (</b></span></span></span><b><i><span dir="LTR" style="font-size:10.0pt"><span new="" roman="" style="font-family:" times=""><span style="color:black">B. integerrima</span></span></span></i></b><b><span lang="FA" style="font-size:10.0pt"><span b="" nazanin="" style="font-family:"><span style="color:black">)، آلوچه وحشی (</span></span></span></b><b><i><span dir="LTR" style="font-size:10.0pt"><span new="" roman="" style="font-family:" times=""><span style="color:black">P. divaricate</span></span></span></i></b><b><span lang="FA" style="font-size:10.0pt"><span b="" nazanin="" style="font-family:"><span style="color:black">) و ولیک قرمز (</span></span></span></b><b><i><span dir="LTR" style="font-size:10.0pt"><span new="" roman="" style="font-family:" times=""><span style="color:black">Crataegus pseudoheterophylla </span></span></span></i></b><b><span dir="LTR" style="font-size:10.0pt"><span new="" roman="" style="font-family:" times=""><span style="color:black">Pojark</span></span></span></b><b><span lang="FA" style="font-size:10.0pt"><span b="" nazanin="" style="font-family:"><span style="color:black">) <span style="background:white">بالاترین مقادیر شاخص ارزش استفاده را دارا بودند.</span> به‌‌طور کلی <span style="background:white">محصولات فرعی </span>جنگل و مرتع می‌تواند به‌عنوان یکی از منابع گیاهی وحشی نقش مهمی در بهبود امنیت غذایی، حفظ سلامت و معیشت پایدار جوامع محلی داشته و حفاظت از این گونه‌ها می‌تواند در مدیریت پایدار این منابع غذایی موثر باشد.</span></span></span></b></span></span></span></span></span><br> &nbsp; <span style="font-size:11pt"><span style="line-height:normal"><span style="unicode-bidi:embed"><span style="font-family:Calibri,sans-serif"><span new="" roman="" style="font-family:" times="">By-products from forests and rangeland provide vital nutrients that significantly contribute to the diets of local communities. This study aimed to explore the diversity and traditional knowledge surrounding the use of these by-products in Bastam district, focusing on their social, economic, and medicinal significance among rural populations. We gathered relevant information through semi-structured interviews with 44 local residents, complemented by participatory observations during extensive field surveys conducted across 12 villages. The investigation revealed a total of 10 plant species, categorized into 8 genera and 3 families, that are utilized for both culinary and medicinal purposes. Notably, the Rosaceae family, comprising 8 species, stands out as the most frequently used family, including species like <i>Prunus divaricata </i>and <i>Berberis integerrima</i>, which have economic value and act as sources of income for residents. </span><span new="" roman="" style="font-family:" times=""><span style="color:black">Our</span></span><span new="" roman="" style="font-family:" times=""> findings revealed that the domestication of wild edible fruits could serve as a viable management strategy for safeguarding these resources; <i>B. integerrima</i>, <i>P. divaricata</i>, and <i>Crataegus pseudoheterophylla </i>were identified as having the highest value indices among the species. Overall, the by-products of forests and rangeland play a crucial role as wild plant resources in enhancing food security, promoting health, and ensuring sustainable livelihoods for local communities, and their protection is essential for the sustainable management of food resources.</span></span></span></span></span><br> &nbsp; امنیت غذایی, حفاظت, دانش بومی, درختان و درختچه‌ها, مصارف سنتی Food security, Conservation, Indigenous knowledge, Trees and shrubs, Traditional uses 88 103 http://pec.gonbad.ac.ir/browse.php?a_code=A-10-475-3&slc_lang=fa&sid=1 Majid Jalali مجید جلالی majid.11.jalali@gmail.com 100319475328460011486 100319475328460011486 No Department of Range Management, Faculty of Natural Resources and Marine Sciences, Tarbiat Modares University, Noor, Mazandaran Province, Iran دانشکده منابع طبیعی و علوم دریایی، دانشگاه تربیت مدرس، نور Mehdi Abedi مهدی عابدی mehdi.abedi@modares.ac.ir 100319475328460011487 100319475328460011487 Yes Department of Range Management, Faculty of Natural Resources and Marine Sciences, Tarbiat Modares University, Noor, Mazandaran Province, Iran دانشکده منابع طبیعی و علوم دریایی، دانشگاه تربیت مدرس، نور Abdolbaset Ghorbani عبدالباسط قربانی abdolbaset@gmail.com 100319475328460011488 100319475328460011488 No Department of Organismal Biology, Uppsala University, Norbyvägen 18D SE, 75236 Uppsala, Sweden Department of Organismal Biology, Uppsala University, Norbyvägen 18D SE, 75236 Uppsala, Sweden Farshid Memariani فرشید معماریانی memariani@um.ac.ir 100319475328460011489 100319475328460011489 No Department of Range and Watershed Management, Faculty of Natural Resources and Environment, Ferdowsi University of Mashhad, Mashhad, Iran گروه مرتع و آبخیزداری، دانشکده منابع طبیعی، دانشگاه فردوسی، مشهد