Plant Ecosystem Conservation

fa پراکندگی برخی گونه‌های مهم مرتعی تحت تأثیر عوامل ادافیکی و توپوگرافی (مطالعه موردی: مراتع شمال استان آذربایجان غربی) Distribution of some important rangeland species under the influence of edaphic and topographic factors (Case study: Northern rangelands of West Azerbaijan Province) تخصصي Special پژوهشي Research <div> <div id="ftn1">در یک اکوسیستم مرتعی، توجه به عوامل محیطی و تأثیر آنها بر پراکندگی و استقرار گیاهان به منظور برنامهریزی بهرهبرداری مهم است. هدف از این پژوهش بررسی ارتباط پوشش برخی گونهها با عوامل محیطی در شمال استان آذربایجان غربی است. برای این منظور در بازه زمانی اواسط اردیبهشت تا اواخر خرداد سال 1400، نمونهبرداری از پوشش گیاهی در هشت سایت مرتعی با ترکیب پوشش گیاهی مختلف در محدوده شهرستانهای چایپاره و خوی به روش سیستماتیک–تصادفی با استقرار ترانسکت و پلات یک در یک متر مربعی صورت گرفت.. از هر یک از سایتها در پنج نقطه از عمق صفر تا 20 سانتیمتری نمونه خاک برداشت شد و برای اندازهگیری پارامترهای خاکی به آزمایشگاه منتقل شد. نتایج استفاده از آنالیز تطبیقی قوس‌گیری شده نشان داد که اهمیت محورها بر مبنای مقدار ویژه، از محور اول(با مقدار ویژه برابر با 36/0)) به دوم (با مقدار ویژه برابر با 23/0) و سوم کاهش‌ مییابد و در نتیجه سهم عمده تغییرات در  پراکندگی گونههای گیاهی، مربوط به محور اول و دوم است. بررسی تغییرات پراکندگی گونهها بر اثر عوامل خاکی و توپوگرافی، با استفاده از روش خطی آنالیز افزونگی (RDA) انجام شد. نتایج آنالیز افزونگی نشان میدهد چهار محور مجموعاً 83 درصد واریانس تغییرات ترکیب گونهای را توسط عوامل محیطی تبیین میکند و لذا این امر نشان‌دهنده آن است که پارامترهای مورد بررسی تاثیر مستقیمی روی پراکندگی گونهها دارند، ولی چون محور اول بیشترین مقدار (295/0) را دارد و مربوط به پارامترهای مختلف خاک است، این امر نشان‌دهنده این است که سهم خاک بر روی پراکندگی گونهها در سایتهای مطالعاتی بیشتر از پارامترهای توپوگرافی است. نتایج کلی این بررسی نشان داد که پراکندگی گونههای مرتعی در سایتهای مطالعاتی تحت تاثیر توأم عوامل خاکی و توپوگرافی قرار میگیرد. به نظر میرسد هر چه ارتفاع، کربن آلی، رطوبت اشباع، درصد شن و سیلت و رس، شیب و جهت دامنه و کلسیم در سایت مرتعی بیشتر، فراوانی حضور برخی گونهها از قبیل Artemisia fragrans Willd ، Antemis koteschyana Boiss،L  Cynodon dactylon و Ceratocephalus falcatus L. افزایش مییابد و هرچه مقادیر کاتیونهای خاک، هدایت الکتریکی، درصد آهک و اسیدیته خاک کمتر شود، فراوانی برخی گونههای دیگر از قبیل Phlomis olivieri Benth، Teucrium polium L.، Alyssum minutum Schltdl. و Tanacetum polycephalum Sch.Bip  در سایتهای مطالعاتی بیشتر میگردد. </div> </div> In a rangeland ecosystem, it is important to pay attention to environmental factors and their effect on the distribution and establishment of plants in order to plan exploitation. The purpose of this research is to investigate the relationship between the cover of some species and environmental factors in the north of West Azerbaijan province. For this purpose, in the period from mid-May to the end of June 2021, sampling of vegetation in eight rangelands sites with different vegetation combinations in Chaipareh and Khoy Counties in a systematic-random method with the establishment of transects and plots one square meter was done. Soil samples were taken from each of the sites at five points from 0 to 20 cm depth and taken to the laboratory to measure soil parameters. The results of the use of detrended correspondence analysis (DCA) showed that the importance of the axes based on the specific value decreases from the first axis (eigen value equal to 0.36) to the second (eigen value equal to 0.23) and third axis, and as a result, the major contribution of changes in the distribution of plant species is related to the first and second axis. Changes in species distribution due to soil and topography factors were investigated using the linear redundancy Detrended Analysis (RDA) method. The results of the redundancy analysis showed that the four axes explain a total of 83% of the variance of species composition changes by environmental factors, and therefore this indicates that the investigated parameters have a direct effect on the distribution of species, but because the first axis, it has the highest value (0.295) and is related to different soil parameters, and this indicates that the contribution of soil on the distribution of species in the study sites is more than the topographical parameters. The general results of this study showed that the distribution of rangeland species in the study sites is influenced by soil and topographical factors. It seems that the higher the altitude, organic carbon, saturated moisture, percentage of sand, silt and clay, the slope and direction of the range and calcium in the rangeland site, the more frequent the presence of some species such as Artemisia fragrans Willd, Antemis koteschyana Boiss, L., Cynodon dactylon and Ceratocephalus falcatus L. increases and as the amount of soil cations, electrical conductivity, lime percentage and soil acidity decrease, the abundance of some other species such as Phlomis olivieri Benth, Teucrium polium L., Alyssum minutum Schltdl. and Tanacetum polycephalum Sch.Bip is more common in study sites.   چایپاره, خوی, عوامل خاکی و توپوگرافی, روش چندمتغیره رسته‌بندی Chaipareh, Khoy, Soil and topography factors, Multivariate ranking method 168 182 http://pec.gonbad.ac.ir/browse.php?a_code=A-10-63-4&slc_lang=fa&sid=1 Zahra Mohammadi-Rad زهرا محمدی راد zahramilan73@gmail.com 100319475328460010990 100319475328460010990 No Faculty of Natural Resources, Urmia University, Urmia. Iran گروه مرتع و آبخیزداری، دانشکده منابع طبیعی، دانشگاه ارومیه، ارومیه Esmaeil Sheidai-Karkaj اسماعیل شیدای کرکج esmaeil_sheidayi@yahoo.com 100319475328460010991 100319475328460010991 Yes Department of Range and Watershed Management, Faculty of Natural Resources, Urmia University, Urmia. Iran گروه مرتع و آبخیزداری، دانشکده منابع طبیعی، دانشگاه ارومیه، ارومیه Morteza Mofidi-Chelan مرتضی مفیدی چلان mofidi.morteza@gmail.com 100319475328460010992 100319475328460010992 No Department of Range and Watershed Management, Faculty of Natural Resources, Urmia University, Urmia. Iran گروه مرتع و آبخیزداری، دانشکده منابع طبیعی، دانشگاه ارومیه، ارومیه Mehdi Younessi-Hamzekhanlu مهدی یونسی حمزه خانلو mehdiyounessi377@gmail.com 100319475328460010993 100319475328460010993 No Department of Forestry and Medicinal Plants, Ahar Faculty of Agriculture and Natural Resources, University of Tabriz, Ahar, Iran. دانشکده کشاورزی و منابع طبیعی اهر، دانشگاه تبریز، اهر