Plant Ecosystem Conservation

fa اثر اکوفیزیوگرافی بر ویژگی های کمّی قطر، ارتفاع، سطح مقطع، قطر تاج و مساحت تاج پوشش درختان در جوامع جنگلی کوهستانی (مطالعه موردی: جامعه بلوط – ممرز در جنگل ارسباران) The effect of ecophysiography on the quantitative characteristics of DBH, height, basal area, crown diameter, and canopy area of trees in mountain forest communities (Case study: Oak-hornbeam community in Arasbaran forest) تخصصي Special پژوهشي Research هدف اکوفیزیوگرافی تحلیل جغرافیای زمین و ارتباط فیزیوگرافی با اکوسیستم است. اکوفیزیوگرافی مبنایی برای فرآیندهای برنامهریزی برای بررسی ویژگیهای سیستمهای زمین با توجه به تعاملات بین فیزیوگرافی زمین و موجودات زنده است. باتوجه به شرایط کنونی اکوسیستمها و افزایش بلایای طبیعی و بهمنظور پایداری اکوسیستم، ارزیابی ویژگیهای اکوفیزیوگرافیک زمینهای برای حل مشکلات اکوسیستمها فراهم میکند تا خدمات اکوسیستمی با کیفیتتری عرضه شود. با توجه به اهمیت نقش محیط در تعیین عوامل مؤثر بر انتشار، پراکندگی و بقای جوامع جنگلی، پژوهش حاضر با هدف نمایش رابطه بین ویژگیهای کمّی درختان با عوامل فیزیوگرافی جهت دامنه و ارتفاع از سطح دریا مورد تحلیل قرار گرفت. در این پژوهش از دادههای نمونهبرداری در قطعات نمونه مربعی به ابعاد 100 متر در 100 متر در تودههای با غالبیت حضور درختان بلوط اوری و ممرز در سه دامنه ارتفاعی از 1200 تا 1600 متر بالاتر از سطح دریا و در دو جهت جغرافیایی شامل شمال شرقی و شمال غربی استفاده شد. برای به حداقل رساندن اثرات عواملی همچون تخریب انسانی، تودهها از مناطق کاملاً حفاظت شده، انتخاب شدند. در هر قطعه نمونه قطر برابر سینه، ارتفاع کل و قطرهای بزرگ و کوچک تاج همه درختان اندازهگیری شدند. مؤلفههای سطح مقطع (سانتیمترمربع)، مساحت تاج پوشش (مترمربع) و میانگین قطر تاج (متر) درختان محاسبه شد. آزمونهای آماری شامل تحلیل واریانس و مقایسه میانگینها بهروش آزمون توکی در سطح معنیداری 05/0 به منظور بررسی اثر ارتفاع از سطح دریا و آزمون t مستقل برای بررسی اثر جهتهای جغرافیایی با استفاده از نرم افزار R انجام شد. نتایج نشان داد که ارتفاع از سطح دریا و جهت دامنه بر روی ویژگیهای قطر برابر سینه و سطح مقطع توده تفاوت معنیداری نداشت (05/0<p) اما بر ارتفاع درختان توده، میانگین قطر تاج و مساحت تاج پوشش توده تفاوت معنیداری داشت (05/0≥p). دامنه شمال غربی از نظر همه ویژگیهای مورد مطالعه شرایط همگنتری داشت، اما تغییرات در دامنه شمال شرقی بیشتر بود و ارتفاع و تاج درختان توده از دره به سمت قله بهطور معنیداری بیشتر شد (05/0≥p). همبستگی معنیداری نیز بین قطر برابر سینه و سطح مقطع و همچنین مساحت تاج و قطر تاج بهدست آمد (05/0≥p). عوامل اکوفیزیوگرافی مورد مطالعه شامل ارتفاع از سطح دریا و جهت دامنه بر روی برخی از ویژگیهای کمّی تودههای بلوط اوری-ممرز در ارسباران تأثیر داشته و درختان بهدلیل سرشت تمایل به سازگاری با محیط، تحت تأثیر این عوامل تغییرات معنیداری نشان دادهاند. به این ترتیب که در دامنه شمال غربی در هر سه حالت در قله و دامنه و دره همگنتر بودند و در جهت دامنه شمال شرقی از دره به سمت قله درختان از نظر اندازه بزرگتر بودند. این حالت برای سطح مقطع درختان نیز حاکم بود. اما اندازه تاج درختان که اجماع مؤلفههای مساحت تاج و قطر تاج است، در جهت شمال غربی و در بخش دامنه، درختان تاج بزرگتری داشتند و در جهت شمال شرقی درختان قله از مساحت تاج بزرگتری برخوردار بودند. بررسی تأثیر توأم جهت دامنه و ارتفاع از سطح دریا بر ویژگیهای تودهها نشان داد که مساحت تاج پوشش درختان و میانگین قطر تاج همچون تأثیر جداگانه هر یک از این عوامل دارای اختلاف معنیداری بود (05/0≥p) و سایر ویژگیها تفاوت معنیداری را نشان ندادند (05/0<p). هدف اکوفیزیوگرافی تحلیل جغرافیای زمین و ارتباط فیزیوگرافی با اکوسیستم است. اکوفیزیوگرافی مبنایی برای فرآیندهای برنامهریزی برای بررسی ویژگیهای سیستمهای زمین با توجه به تعاملات بین فیزیوگرافی زمین و موجودات زنده است. باتوجه به شرایط کنونی اکوسیستمها و افزایش بلایای طبیعی و بهمنظور پایداری اکوسیستم، ارزیابی ویژگیهای اکوفیزیوگرافیک زمینهای برای حل مشکلات اکوسیستمها فراهم میکند تا خدمات اکوسیستمی با کیفیتتری عرضه شود. با توجه به اهمیت نقش محیط در تعیین عوامل مؤثر بر انتشار، پراکندگی و بقای جوامع جنگلی، پژوهش حاضر با هدف نمایش رابطه بین ویژگیهای کمّی درختان با عوامل فیزیوگرافی جهت دامنه و ارتفاع از سطح دریا مورد تحلیل قرار گرفت. در این پژوهش از دادههای نمونهبرداری در قطعات نمونه مربعی به ابعاد 100 متر در 100 متر در تودههای با غالبیت حضور درختان بلوط اوری و ممرز در سه دامنه ارتفاعی از 1200 تا 1600 متر بالاتر از سطح دریا و در دو جهت جغرافیایی شامل شمال شرقی و شمال غربی استفاده شد. برای به حداقل رساندن اثرات عواملی همچون تخریب انسانی، تودهها از مناطق کاملاً حفاظت شده، انتخاب شدند. در هر قطعه نمونه قطر برابر سینه، ارتفاع کل و قطرهای بزرگ و کوچک تاج همه درختان اندازهگیری شدند. مؤلفههای سطح مقطع (سانتیمترمربع)، مساحت تاج پوشش (مترمربع) و میانگین قطر تاج (متر) درختان محاسبه شد. آزمونهای آماری شامل تحلیل واریانس و مقایسه میانگینها بهروش آزمون توکی در سطح معنیداری 05/0 به منظور بررسی اثر ارتفاع از سطح دریا و آزمون t مستقل برای بررسی اثر جهتهای جغرافیایی با استفاده از نرم افزار R انجام شد. نتایج نشان داد که ارتفاع از سطح دریا و جهت دامنه بر روی ویژگیهای قطر برابر سینه و سطح مقطع توده تفاوت معنیداری نداشت (05/0<p) اما بر ارتفاع درختان توده، میانگین قطر تاج و مساحت تاج پوشش توده تفاوت معنیداری داشت (05/0≥p). دامنه شمال غربی از نظر همه ویژگیهای مورد مطالعه شرایط همگنتری داشت، اما تغییرات در دامنه شمال شرقی بیشتر بود و ارتفاع و تاج درختان توده از دره به سمت قله بهطور معنیداری بیشتر شد (05/0≥p). همبستگی معنیداری نیز بین قطر برابر سینه و سطح مقطع و همچنین مساحت تاج و قطر تاج بهدست آمد (05/0≥p). عوامل اکوفیزیوگرافی مورد مطالعه شامل ارتفاع از سطح دریا و جهت دامنه بر روی برخی از ویژگیهای کمّی تودههای بلوط اوری-ممرز در ارسباران تأثیر داشته و درختان بهدلیل سرشت تمایل به سازگاری با محیط، تحت تأثیر این عوامل تغییرات معنیداری نشان دادهاند. به این ترتیب که در دامنه شمال غربی در هر سه حالت در قله و دامنه و دره همگنتر بودند و در جهت دامنه شمال شرقی از دره به سمت قله درختان از نظر اندازه بزرگتر بودند. این حالت برای سطح مقطع درختان نیز حاکم بود. اما اندازه تاج درختان که اجماع مؤلفههای مساحت تاج و قطر تاج است، در جهت شمال غربی و در بخش دامنه، درختان تاج بزرگتری داشتند و در جهت شمال شرقی درختان قله از مساحت تاج بزرگتری برخوردار بودند. بررسی تأثیر توأم جهت دامنه و ارتفاع از سطح دریا بر ویژگیهای تودهها نشان داد که مساحت تاج پوشش درختان و میانگین قطر تاج همچون تأثیر جداگانه هر یک از این عوامل دارای اختلاف معنیداری بود (05/0≥p) و سایر ویژگیها تفاوت معنیداری را نشان ندادند (05/0<p). Ecophysiography is the geography of the earth and the relationship between physiography and the ecosystem. Ecophysiography is a basis for planning processes to study the characteristics of terrestrial systems concerning the interactions between terrestrial physiography and living organisms. Due to the current state of ecosystems and the increase in natural disasters for ecosystem sustainability, the assessment of ecophysiographic features provides a basis for solving ecosystem problems to provide better ecosystem services. The environment has an important role in determining the affecting factors of the spread, distribution, and survival in forest communities. Therefore, the present study analyzed the relationship between the quantitative characteristics of trees and physiographic factors in slope aspects and elevation ranges. In this study, the data was prepared in six square sample plots with dimensions of 100 m ×100 m in oak and hornbeam-dominated stands in three altitude ranges from 1200 to 1600 meters above sea level and in two slopes aspects. The plots are selected from fully protected areas to minimize the effects of human degradation. The diameter at breast height, total height, and large and small diameters of the canopy of all trees were measured. The parameters of basal area (cm2), canopy area (m2), and average canopy diameter (m) of trees were calculated in each sample plot. Statistical tests included analysis of variance and comparison of means performed by Tukey test at the significance level of 0.05 to investigate the effect of elevation and independent t-test to evaluate the effects of geographical aspects in R software. The results showed that the elevation and the slope aspects have not significantly affected the trees’ diameter and basal area (p>0.05), but there was a significant difference in tree height, average canopy diameter, and canopy area (p≤0.05). The northwest slope was more homogeneous in all the studied features, but the changes were more in the northeast slope. The height and canopy of trees from the valley to the peak increased significantly (p≤0.05). There was a significant correlation between the diameter and the basal area, and the canopy area and the average of the canopy diameter (p≤0.05). The study showed that the ecophysiographic factors (including elevation and slope aspect) affected some quantitative characteristics of oak-hornbeam stands in Arasbaran, and the trees had significant changes under the influence of these factors and due to the nature of the tendency to adapt to the environment. The size of the trees in the top, slope, and valley in the northwest slope was homogeneous, and in the northeast slope from the valley to the top, the trees had larger sizes. This situation also existed for the basal area of trees. But in the northwest direction, they had a larger crown area in the slopes of the trees, and in the northeast direction, the peak trees had a larger crown area. The interaction effects of the aspects and the elevation ranges on the stand characteristics showed that the canopy area and the average canopy diameter had a significant difference (p≥0.05). But, other characteristics did not show any significant difference (p<0.05). ارسباران, اکوفیزیوگرافی, مؤلفه کمّی, جامعه گیاهی Arasbaran, Ecophysiography, Quantitative parameter, Plant community 79 92 http://pec.gonbad.ac.ir/browse.php?a_code=A-10-474-9&slc_lang=fa&sid=1 Roya Abedi رؤیا عابدی royaabedi@tabrizu.ac.ir 10031947532846009618 10031947532846009618 Yes Ahar Faculty of Agriculture and Natural Resources, University of Tabriz دانشکده‌ کشاورزی و منابع طبیعی اهر، دانشگاه تبریز، تبریز Leila Soleimannejad لیلا سلیمان نژاد soleimannejad@ut.ac.ir 10031947532846009619 10031947532846009619 No Department of Environmental Sciences, Faculty of Agriculture and Natural Resources, Arak University, Arak گروه محیط زیست، دانشکده کشاورزی و منابع طبیعی اراک، دانشگاه اراک، اراک