Plant Ecosystem Conservation

fa بررسی شاخص‌های مؤثر بر مدیریت مراتع در نظام‌های بهره‌برداری افرازی و مشاعی (با تأکید بر مراتع قشلاقی استان گلستان) Study of effective indicators on rangeland management in collective and private exploitation systems (In winter rangelands of Golestan province) تخصصي Special پژوهشي Research در طول چند دهه‌ی اخیر یکی از مهم‌ترین معضلات مراتع کشور، نحوه‌ی مدیریت سامان‌های عرفی است که بر اساس پروانه‌ی چرایی، به یکی از سه روش مشاعی، افرازی و شورایی مدیریت می‌شوند. مهم‌ترین ابزار برای رسیدن به توسعه‌ی پایدار و مدیریت منابع طبیعی حق مالکیت است. با توجه به اهمیت مدیریت مراتع در نظام‌های بهره‌برداری، تحقیق حاضر سعی دارد به بررسی شاخص‌های مؤثر بر مدیریت مراتع در نظام‌های بهره‌برداری افرازی و مشاعی در استان گلستان بپردازد. شاخص‌های به‌کار رفته در این تحقیق شامل انسانی، اجتماعی، بوم شناختی و نهادی-سیاسی است. روش پژوهش به‌صورت توصیفی- پیمایشی است و جامعهی پاسخگو در این تحقیق، بهرهبرداران ذیحق مراتع می‌باشند. اطلاعات جمع‌آوری شده در دو بخش توصیفی با استفاده از شاخصهای تمایل مرکزی و پراکندگی و بخش استنباطی با استفاده از آزمون‌های آماری در محیط نرم افزار SPSS نسخه‌ی 22 مورد تجزیه و تحلیل قرار گرفت. نتایچ این تحقیق بیانگر این بود که مراتع دارای مدیریت به شیوه‌ی افرازی، وضعیت بهتری از لحاظ میزان آگاهی بهرهبرداران، تمایل به اجرای کارهای اصلاحی و تمایل به حفاظت از مراتع را دارا هستند. میزان آگاهی در شیوههای بهرهبرداری افرازی و مشاعی به ترتیب 40/3 و 54/2 بود. بررسی نوع الگوی بهرهبرداری از مراتع نشان دهنده‌ی این موضوع است که تمایل به انجام کارهای اصلاحی در مراتع افرازی با میانگین 40/4 به مراتب بیشتر از مراتع مشاعی با میانگین 12/3 بوده‌است. بررسی میزان تمایل به حفاظت از عرصههای مرتعی و تحت بهرهبرداری بیانگر تمایل بیشتر بهرهبرداران شیوه‌ی افرازی نسبت به بهرهبرداران شیوه مشاعی بوده‌است، میزان تمایل به حفاظت در دو الگوی بهرهبرداری افرازی و مشاعی به ترتیب 20/4 و 72/3 بود. نتایج تحقیق حاضر نشان‌داد با استفاده از شیوه‌ی افرازی در مدیریت، میتوان به حفظ منابع طبیعی، توسعه‌ی پایدار و مدیریت بهینه‌ی منابع دست یافت.   <pre> During the last few decades, one of the most important problems of Iran rangelands is how to manage ranch units, which are managed according to the grazing license, in one of the three common methods, council, collective and private exploitation. The most important tool for achieving sustainable development and natural resource management is property right. Considering the importance of rangeland management in exploitation systems, the present study tries to investigate the effective indicators on rangeland management in collective and private exploitation systems in Golestan province. The indicators used in this research include human, social, ecological and institutional-political. The research method is descriptive-survey and the respondent community in this research are competent rangeland users. The collected data were analyzed in two descriptive sections using central inclination and dispersion indices and the inferential section was analyzed using statistical tests in SPSS software version 22. The results of this study also indicated that rangelands have managed by private method, have a better situation in terms of the level of awareness of users, the tendency to carry out remedial work and the tendency to protect rangelands. The level of awareness of users was 3.40 and 2.54 in private and collective exploitation methods, respectively. Examining the type of rangeland utilization pattern shows that the tendency to breed in private rangelands with an average of 4.40 has been much higher than collective rangelands with an average of 3.12. The study of the tendency to protect rangeland and exploited areas indicates a greater tendency of private method users than the collective method users. The degree of tendency to protection in the two models of private and collective exploitation was 4.20 and 3.72, respectively. The results of the present study showed that by using the private method in management, it is possible to achieve natural resource conservation, sustainable development and optimal resource management.</pre> پروانه‌ی چرایی, سامان عرفی, مرتع‌داری, منابع طبیعی grazing license, ranch units, rangeland management, natural resources 281 297 http://pec.gonbad.ac.ir/browse.php?a_code=A-10-43-1&slc_lang=fa&sid=1 sasan faramarzi ساسان فرامرزی sfaramarzi@yahoo.com 10031947532846008196 10031947532846008196 No دانشکده کشاورزی و منابع طبیعی، دانشگاه گنبدکاووس Abolfazl Tahmasebi ابوالفضل طهماسبی ab_tahmasebi@yahoo.com 10031947532846008197 10031947532846008197 Yes دانشکده کشاورزی و منابع طبیعی، دانشگاه گنبدکاووس Amin Mohammadi Ostadkalayeh امین محمدی استادکلایه amobaran@gmail.com 10031947532846008198 10031947532846008198 No دانشکده کشاورزی و منابع طبیعی، دانشگاه گنبدکاووس Hamid Mostafalou حمید مصطفی لو hamid_mostafalou@yahoo.com 10031947532846008199 10031947532846008199 No اداره کل منابع طبیعی استان گلستان، گرگان