Plant Ecosystem Conservation

fa تعیین زمان مناسب چرای دام از گیاهان مرتعی با استفاده از مدل دمایی روز – رشد Determining suitable time for exploitation/ grazing of rangeland plants using growing degree days (GDD) model تخصصي Special كاربردي Applicable یکی از محوری‌ترین اصول مدیریت مرتع تعیین زمان مناسب چرای دام از گونه‌های گیاهی در مراتع است. این تعیین زمان نه تنها از آسیب‌رسانی به گیاه جلوگیری می کند بلکه در استفاده بهینه از تولید گیاه نیز موثر می‌باشد. عوامل متعددی بر روی تاریخ وقوع مراحل فنولوژیکی گیاهان مؤثر است. از میان عوامل موثر، رژیم حرارتی بیشترین تأثیر را روی مراحل مختلف نمو گیاهان و به تبع آن زمان بهره‌برداری از گیاه دارد. این تحقیق در مراتع قشلاقی استان گلستان در سال‌های 1394 و 1395 انجام شد و از مدل دمایی روز-رشد(Growth Degree Days) برای بررسی مراحل رشد سه گونه مهم مرتعی Artemisia sieberi، Halocnemum strobilaceum و Poa bulbosa  استفاده گردید. بر این اساس تعداد 10 پایه از هر گونه انتخاب و از شروع فصل رویش  مراحل مختلف زندگی گیاه بطور مرتب هر 15 روز یکبار بازدید گردید. داده‌های جمع آوری شده با استفاده از آمار اقلیمی(دما و بارندگی) تفسیر و برای هر مرحله، حرارت تجمعی لازم یا مجموع درجه روزهای رشد(GDD) محاسبه شد. نتایج نشان داد که در‌ سه ایستگاه انتخابی اینچه برون، مراوه تپه و گنبدکاووس؛ آغاز و پایان مراحل فنولوژیکی گونه‌های گیاهی مرتع در این سال‌ها متفاوت بود و این مراحل تحت تأثیر شرایط اقلیمی به‌ ویژه دما و بارندگی قرار داشت. طبق نتایج، شروع رشد رویشی گونه‌های A. sieberi و H. strobilaceium از اواخر هفته سوم تا هفته چهارم ماه اسفند و شروع رشد رویشی گونه P. bulbosa دهه اول ماه دی بود. علت متغیر بودن زمان شروع رشد رویشی، تفاوت میانگین دمای ماهها در سالهای مختلف بود. اما حرارتهای تجمعی مورد نیازِ کلیه مراحل فنولوژی گونه‌ها در سال‌های مختلف تقریباً یکسان بود بر این اساس مجموع مراحل رویشی و زایشی(رشد فعال) گونه A. sieberi 274  تا 280 روز، گونه  H. strobilaceium 260 تا 273 روز  و گونه P. bulbosa  176 تا 193 روز متغیر است. نتایج حاصل از این مطالعه در تنظیم دوره‌های زمانی چرای دام از گونه‌های گیاهی در مناطق مختلف و تنظیم تقویم دامداری کاربردی است.   One of the key principles in rangeland management is determination of suitable times for exploitation and grazing of rangeland plants in summer and winter pasturelands. This determination of time not only prevents degradation of plant species, but also leads to optimal usage of plant yield. Multiple factors affect plant phenology among which temperature regime has the highest effect on plant development and consequently exploitation and grazing of the plant. In this study, we used growing degree days (GDD) model to assess the phenology of three key rangeland plants: Artemisia sieberi, Halocnemum strobilaceium and Poa bulbosa. Initially, rangeland types were identified and determined in each region, then phenology stage, plant height, cumulative temperature, soil moisture and precipitation were measured and collected. To pick the phenology stage data, 10 individuals were selected from each species in each region and field visits started from the early March. Result showed that the start and end of phenology periods were different between key plants in each region within different years. Plant phenology was affected by climatic condition particularly temperature and precipitation. According to the result, the beginning of vegetative period for A. sieberi and H. strobilaceium was from mid-March to the end of March and the beginning of the vegetative period for P. bulbosa was late-December. This variation in plants phenology lied behind the variation of average monthly temperature in different years. The result of current study is applicable in adjustment of exploitation and grazing periods from plant species in different regions as well as adjustment of pastoral calendar.   فنولوژی, پیش بینی, Poa bulbosa , Halocnemum strobilaceum , Artemisia sieberi phenology, GDD, cumulative temperature, precipitation, rangeland key species 181 196 http://pec.gonbad.ac.ir/browse.php?a_code=A-10-663-3&slc_lang=fa&sid=1 Mojgansadat Azimi مژگان سادات عظیمی azimi.mojgansadat@gmail.com 1285882547 10031947532846008182 Yes Gorgan University of Agricultural Sciences and Natural Resources, Gorgan, Iran دانشکده مرتع و آبخیزداری، دانشگاه علوم کشاورزی و منابع طبیعی گرگان Mehrnaz Haghdadai مهرناز حقدادی mehrnaz.haghdadi@gmail.com 10031947532846008183 10031947532846008183 No دانشکده مرتع و آبخیزداری، دانشگاه علوم کشاورز ی و منابع طبیعی گرگان