fa پهنه بندی مرتع برای چرای مشترک گوسفند و بز در حوزه آبخیز درمیان (استان خراسان جنوبی) تخصصي Special پژوهشي Research <strong><span style="font-family:Nazanin;"><span style="font-size:10.0pt;">با توجه به وضعیت ضعیف اکثر مراتع ایران، ارزیابی قابلیت اراضی مرتعی و تعیین شایستگی برای بهره&shy;برداری مستمر و بهینه ضروری به نظر می&shy;رسد. بدین منظور این تحقیق با هدف بررسی تناسب مرتع برای چرای گوسفند و بز با استفاده از روش فائو و </span></span></strong><strong><span dir="LTR"><span style="font-family:Times New Roman,serif;"><span style="font-size:10.0pt;">GIS</span></span></span></strong><strong><span style="font-family:Nazanin;"><span style="font-size:10.0pt;"> انجام شد؛ بنابراین سه معیار پوشش گیاهی، آب‌وخاک موردمطالعه قرار گرفت. خصوصیات پوشش با چهار ترانسکت 200 متری و پلات&shy;های 2 مترمربعی اندازه&shy;گیری گردید. موقعیت و موجودی منابع آب ثبت و کیفیت آن‌ها (</span></span></strong><strong><span dir="LTR"><span style="font-family:Times New Roman,serif;"><span style="font-size:10.0pt;">EC</span></span></span></strong><strong><span style="font-family:Nazanin;"><span style="font-size:10.0pt;"> و </span></span></strong><strong><span dir="LTR"><span style="font-family:Times New Roman,serif;"><span style="font-size:10.0pt;">TDS</span></span></span></strong><strong><span style="font-family:Nazanin;"><span style="font-size:10.0pt;">) اندازه&shy;گیری شد. برای تعیین فرسایش خاک نیز از روش </span></span></strong><strong><span dir="LTR"><span style="font-family:Times New Roman,serif;"><span style="font-size:10.0pt;">MPSIAC</span></span></span></strong><strong><span style="font-family:Nazanin;"><span style="font-size:10.0pt;"> استفاده گردید. با تلفیق لایه&shy;های مختلف حاصل از معیارها مدل نهایی شایستگی برای چرای مشترک تهیه شد. نتایج مدل نهایی شایستگی نشان داد که 11/7810 هکتار (5/61 درصد) از اراضی مرتعی دارای شایستگی اندک (</span></span></strong><strong><span dir="LTR"><span style="font-family:Times New Roman,serif;"><span style="font-size:10.0pt;">S₃</span></span></span></strong><strong><span style="font-family:Nazanin;"><span style="font-size:10.0pt;">) و 16/4899 هکتار (5/38 درصد) فاقد شایستگی (</span></span></strong><strong><span dir="LTR"><span style="font-family:Times New Roman,serif;"><span style="font-size:10.0pt;">N</span></span></span></strong><strong><span style="font-family:Nazanin;"><span style="font-size:10.0pt;">) برای چرای مشترک گوسفند و بز هستند. مهم&shy;ترین عوامل محدودکننده شایستگی معیار پوشش گیاهی بخصوص پایین بودن میزان علوفه قابل‌استفاده و همچنین فرسایش خاک تشخیص داده شد؛ اما وجود منابع آب فراوان و همچنین کمیت و کیفیت قابل‌قبول از نقاط مثبت منطقه برای چرای دام محسوب می&shy;شود؛ بنابراین با توجه به طبقات شایستگی پایین در منطقه لازم است برنامه&shy;های مدیریت دام به&shy;طور کامل و با دقت بیشتر صورت گیرد تا امکان افزایش گونه&shy;های خوش‌خوراک فراهم گردد. ضمن اینکه برای جبران درآمد مرتع‌داران توصیه می&shy;شود سایر ظرفیت&shy;های مراتع منطقه از قبیل بهره&shy;برداری از محصولات فرعی، گردشگری و از همه مهم&shy;تر زنبورداری به&shy;عنوان معیشت&shy;های تکمیلی موردتوجه جدی قرار گیرد.</span></span></strong> Considering the poor condition of most rangelands of Iran, evaluation of rangeland potential and determination of suitability for continuous and optimal utilization seems necessary. The purpose of this study was to investigate the rangeland suitability for sheep and goat grazing using FAO and GIS methods<span dir="RTL">.</span> Therefore, three criteria including vegetation cover, water, and soil were studied. The vegetation cover characteristics were measured using four transects of 200 meters and 2 m² plots. The location and volume of water resources were recorded and the water quality (EC and TDS) was measured<span dir="RTL">.</span> The soil erosion was studied using the MPSIAC method. The final suitability model for common grazing was prepared by integrating different layers of criteria. Based on the results of the final suitability model, 7810.11 ha (61.5%) of the study rangelands were of a low suitability (S₃) and 4899.16 ha (38.5%) had no suitability (N). The low forage production as well as soil erosion was recognized as the most important factors limiting the rangeland suitability of the study area; however, abundant water resources with an acceptable quantity and quality were the positive points of the area for grazing. Regarding the low suitability classes in the study area, livestock management plans should be fully and carefully performed to increase the development of palatable species. Overall, to compensate the beneficiaries&rsquo; income it is recommended that other rangeland capacities such as exploitation of by-products, tourism, and beekeeping be considered as supplementary livelihoods.<br> &nbsp; تناسب مرتع, چرای مشترک, فائو, GIS, خراسان جنوبی Rangeland suitability, Common grazing, FAO, GIS, South Khorasan 15 36 http://pec.gonbad.ac.ir/browse.php?a_code=A-10-577-1&slc_lang=fa&sid=1 Vahideh Abdollahi وحیده عبداللهی Abdollahi_vahideh97@yahoo.com 10031947532846008276 10031947532846008276 No Tehran University, Iran دانشکده‌ی منابع طبیعی، پردیس کشاورزی و منابع طبیعی، دانشگاه تهران، کرج Hossain Arzani حسین ارزانی harzani@ut.ac.ir 10031947532846008277 10031947532846008277 Yes Tehran University, Iran دانشکده‌ی منابع طبیعی، پردیس کشاورزی و منابع طبیعی، دانشگاه تهران، کرج Mohammad Ali Zare Chahoki محمدعلی زارع چاهوکی mazare@ut.ac.ir 10031947532846008278 10031947532846008278 No Tehran University, Iran دانشکده‌ی منابع طبیعی، پردیس کشاورزی و منابع طبیعی، دانشگاه تهران، کرج Hamid Movahed Mohammadi سیدحمید موحد محمدی hmovahed@ut.ac.ir 10031947532846008279 10031947532846008279 No Tehran University, Iran دانشکده‌ ی اقتصاد و توسعه کشاورزی، پردیس کشاورزی و منابع طبیعی، دانشگاه تهران، کرج Gholamreza Haderbadi غلامرضا هادربادی Yarab1318@gmail.com 10031947532846008280 10031947532846008280 No Agricultural Research, Education & Extension Organization, Birjand, Iran آموزش و ترویج کشاورزی، تهران