fa الگوی توزیع و تنوع گیاهی در امتداد گرادیان ارتفاعی (مطالعه موردی: مراتع مغان-سبلان، اردبیل) تخصصي Special پژوهشي Research <strong><span style="font-family:Nazanin;"><span style="font-size:10.0pt;">مطالعه جوامع گیاهی بهترین راه برای شناخت ساختار و توزیع پوشش گیاهی و همچنین تعامل‌های مختلف بین گیاهان در یک اکوسیستم است. عامل ارتفاع نقش مهمی در شکل‌گیری توزیع گیاهان دارند که درنهایت منجر به شکل‌گیری مناطق مختلف فیتوگرافی می‌شود. مطالعه حاضر به‌منظور بررسی تغییرات ترکیب گیاهی و شاخص‌های تنوع در طول گرادیان ارتفاعی 100 تا 3300 متر از سطح دریا انجام شد. در هر سایت، سه ترانسکتو در هر ترانسکت 10 پلات یک مترمربعی برداشت شد. در هر پلات ویژگی‌های ترکیب و تراکم گونه‌ای، درصد تاج پوشش هر یک از گونه‌ها ثبت شد. ‌سپس به‌منظور بررسی رابطه ارتفاع با شاخص‌های پوشش گیاهی در طبقات مختلف ارتفاعی از آزمون تجزیه واریانس و از آزمون دانکن برای مقایسه میانگین‌ها و گروه‌بندیآن‌ها استفاده شد. مدل‌هایرگرسیون برای ارزیابی روابط ارتفاع با شاخص‌های پوشش گیاهی ترسیم شد. نتایج نشان داد خانواده </span></span></strong><strong><span dir="LTR"><span style="font-family:Times New Roman,serif;">Asteraceae</span></span></strong><strong><span style="font-family:Nazanin;"><span style="font-size:10.0pt;">، </span></span></strong><strong><span dir="LTR"><span style="font-family:Times New Roman,serif;">Poaceae</span></span></strong><strong><span style="font-family:Nazanin;"><span style="font-size:10.0pt;"> و </span></span></strong><strong><span dir="LTR"><span style="font-family:Times New Roman,serif;">Fabaceae</span></span></strong><strong><span style="font-family:Nazanin;"><span style="font-size:10.0pt;"> دارای بیش‌ترین غنای گونه‌ای در سطح منطقه موردمطالعه بودند. درمجموع 387 گونه متعلق به 200 جنس و 44 خانواده در منطقه شناسایی شد. بیش‌ترین تعداد گونه (172 گونه) در ارتفاع 1500-1200 متر و کم‌ترین تعداد گونه (29 گونه) در محدوده ارتفاعی 3300-3000 متر مشاهده شد. تعداد گونه تا ارتفاع 1500 متری با افزایش ارتفاع، افزایشیافت؛ اما در ارتفاعات بالاتر از 1500 متری تعداد گونه کاهش یافت. تنوع و غنای گونه‌ای با افزایش ارتفاع افزایش و سپس روند کاهشی نشان داد در حالیکه درصد تاج پوشش روند معکوسی نشان داد. گیاهان کلاس </span></span></strong><strong><span dir="LTR"><span style="font-family:Times New Roman,serif;">I</span></span></strong><strong><span style="font-family:Nazanin;"><span style="font-size:10.0pt;"> و </span></span></strong><strong><span dir="LTR"><span style="font-family:Times New Roman,serif;">II</span></span></strong><strong><span style="font-family:Nazanin;"><span style="font-size:10.0pt;"> با افزایش ارتفاع در ابتدا کاهش و سپس افزایش نشان دادند در حالیکه گیاهان کلاس </span></span></strong><strong><span dir="LTR"><span style="font-family:Times New Roman,serif;">III</span></span></strong><strong><span style="font-family:Nazanin;"><span style="font-size:10.0pt;"> روند معکوسی نشان دادند. افزایش تنوع و غنا در محدوده ارتفاع میانی در منطقه موردمطالعه بیش‌تردرنتیجه تخریب مراتع و درنتیجه مدیریت نامناسب و فقیر بودن مراتع است.</span></span></strong> The study of plant communities is the best way to learn about vegetation structure and distribution as well as various interactions among the plants in an ecosystem. Elevation factor plays a vital role in plant distribution that ultimately leads to specific phytogeographic regions. This study evaluated the changes in species composition, density, frequency, canopy cover and palatability of species along the elevational gradient in the sampling plots, which were conducted from 100 to 3300 meters above sea level. In each site, three 100 m transects and along each transect, 10 plots of one m&sup2; were sampled. In each plot the parameters of species composition and density, the canopy cover of each species were recorded. One-way analysis of variance and Duncan test were used to examine elevation with various life-form spectra and grouping. Regression analyses were employed to explore the inter-relationship of elevation with plant index. A total of 387 species belonging to 200 genera and 44 families were recorded from the study area. Results showed that Asteraceae family is by far the most species-rich family, followed by Poaceae and Fabaceae. The number of species was highest (168 species) at the elevation of 1200-1500 m and lowest (29 species) at 3000-3300 m. The number of plant varieties was increased with the increment of elevation up to 1500 m, whereas, the frequency of plant varieties decreased in high elevation areas (>1500m). The diversity and species richness increased with increasing elevation and then declined while canopy cover showed a reverse trend. The species class I and II declined as the elevation increased and then increased &nbsp;while class III species showed a reverse trend. The maximum species diversity at the middle elevation of disturbance is the result of inappropriate management and poor rangelands. گرادیان ارتفاعی, مولفه‌های تنوع, کلاس خوشخوراکی, فرضیه اختلال متوسط Elevation gradient, Diversity component, Palatability classes, Intermediate Disturbance Hypothesis 37 54 http://pec.gonbad.ac.ir/browse.php?a_code=A-10-140-3&slc_lang=fa&sid=1 Sahar Ghafari سحر غفاری saharghafari66@uma.ac.ir 4232044965 10031947532846008281 No PhD Graduated of Rangeland Science, Faculty of Agriculture and Natural Resources, University of Mohaghegh Ardabili دانش آموخته دکتری علوم مرتع، دانشکده کشاورزی و منابع طبیعی، دانشگاه محقق اردبیلی Ardavan Ghorbani اردوان قربانی a_ghorbani@uma.ac.ir 10031947532846008282 10031947532846008282 Yes Associate Professor, Faculty of agricultural and natural resources, University of Mohaghegh Ardabili دانشیار، دانشکده‌ی کشاورزی و منابع طبیعی، دانشگاه محقق اردبیلی Mehdi Moameri مهدی معمری moameri@uma.ac.ir 10031947532846008283 10031947532846008283 No Assistant Professor, Faculty of agricultural and natural resources, University of Mohaghegh Ardabili استادیار، دانشکده‌ی کشاورزی و منابع طبیعی، دانشگاه محقق اردبیلی Raoof Mostafazadeh رئوف مصطفی زاده raoofmostafazadeh@yahoo.com 10031947532846008284 10031947532846008284 No Assistant Professor, Faculty of agricultural and natural resources, University of Mohaghegh Ardabili استادیار، دانشکده‌ی کشاورزی و منابع طبیعی، دانشگاه محقق اردبیلی Mahmood Bidarlord محمود بیدارلرد bidar.zist@gmail.com 10031947532846008285 10031947532846008285 No Watershed Management, Forests and Rangelands Research Department, Guilan Agricultural and Natural Resources Research and Education Center, Agricultural Research, Education and Extension Organization (AREEO), Rasht. استادیار پژوهشی، بخش تحقیقات جنگل‌ها، مراتع و آبخیزداری، مرکز تحقیقات و آموزش کشاورزی و منابع طبیعی استان گیلان، سازمان تحقیقات، آموزش و ترویج کشاورزی (AREEO)، رشت. Azad Kakehmami آزاد کاکه ممی a.kakehmami@uma.ac.ir 10031947532846008286 10031947532846008286 No PhD Student of Rangeland Science, Faculty of agricultural and natural resources, University of Mohaghegh Ardabili دانشجوی دکترا علوم مرتع، دانشکده‌ی کشاورزی و منابع طبیعی، دانشگاه محقق اردبیلی