Plant Ecosystem Conservation

fa مدل‌سازی پراکنش گیاهان دارویی Thymus kotschyanus Boiss وAchillea millefolium با روش تحلیل آشیان بوم‌شناختی و رگرسیون لوجستیک Modeling the distribution of medicinal plant species of Thymus kotschyanus and Achillea millefolium using ENFA and Logistic Regression تخصصي Special كاربردي Applicable     شناخت عواملی که بر استقرار و پراکنش گیاهان دارویی تأثیرگذارند به‌منظور شناسایی، کشت و اهلی کردن آن‌ها در جهت کاهش فشار به منابع طبیعی و حفاظت از منابع ژنتیکی، ضروری به نظر می‌رسد، لذا این تحقیق به‌منظور مدل‌سازی پراکنش مهمترین گیاهان دارویی منطقه چهارباغ استان گلستان صورت گرفت. پس از بازدید عرصه موردمطالعه و با توجه به نقشه پوشش گیاهی منطقه، چهار تیپ رویشی انتخاب شد و در هر تیپ سه عدد ترانسکت 50 متری در نظر گرفته شد که در امتداد هر ترانسکت 10 پلات یک مترمربعی به روش تصادفی-سیستماتیک، مستقر و از ابتدا و انتهای هر ترانسکت نمونه خاک از عمق 30-0 برداشت شد. موقعیت تمام نقاط نمونه‌برداری نیز ثبت شد. پارامترهای بافت خاک، هدایت الکتریکی، ماده آلی، میزان اسیدیته، درصد ازت و رطوبت اشباع اندازه‌گیری و شیب، جهت شیب و ارتفاع  ثبت شد. به‌منظور مدل‌سازی از روش تحلیل عاملی آشیان اکولوژیک و رگرسیون لوجستیک استفاده شد. ابتدا نقشه عوامل محیطی مؤثر بر پراکنش پوشش گیاهی، شامل نقشه عوامل فیزیوگرافی با استفاده ازمدل رقومی ارتفاع و نقشه خصوصیات خاک با استفاده از روش‌های میانیابی (روش کریجینگ، میانگین متحرک وزن‌دار نااریب و میانگین متحرک وزن‌دار نرمال) تهیه شد. دو گونه Thymus kotchyanus Boiss و   Achillea millefolium به‌عنوان مهمترین گونه‌های دارویی منطقه مورد تجزیه‌وتحلیل قرارگرفتند. نتایج نشان داد که براساس روش ENFA مهمترین عامل در تعیین مطلوبیت زیستگاه بومادران عامل ارتفاع، بافت خاک و رطوبت اشباع بوده ولی در گونه آویشن، ارتفاع از سطح دریا و بافت خاک جزء عوامل مؤثر نشان داده شدند. همچنین بر اساس روش رگرسیون لوجستیک، حضور گونه آویشن با ارتفاع دارای رابطه مستقیم و با هدایت الکتریکی رابطه عکس داشت. گونه بومادران نیز  با ارتفاع رابطه عکس و با درصد رطوبت اشباع رابطه مستقیم نشان داد. به‌منظور تطابق نقشه‌های تهیه‌شده با نقشه‌ واقعی پوشش گیاهی از ضریب کاپا استفاده شد. درروش رگرسیون لوجستیک ضریب کاپا برای گونه آویشن 57/0 و بومادران 63/0 محاسبه شد. در صورتیکه درروش ENFA ضریب کاپای محاسبه‌شده برای گونه آویشن 67/0 و بومادران 75/0 به‌دست‌آمده آمد؛ که نتایج بیانگر این است که روش ENFA دارای دقت بیشتری نسبت به روش رگرسیون لوجستیک می‌باشد.  <div style="text-align: justify;">Defining, planting and domesticating of important medicinal plants is necessary due to reducing pressure on natural resources and conserving genetic resources. Therefore, it is essential to know the factors affecting on establishment and distribution of medicinal plants. Then, the present research, is done in order to modeling the distribution of the most important medicinal plant species in the Chaharbagh rangelands of Golestan province. In doing so, four vegetation types were selected after visiting the field of study area. In the key area of each type, sampling was done with random-systematic method. In each type, three 50 m transects and on each transect 10 plots were put. Also, in order to investigate soil factors, soil sampling was done from depth of 0-30 cm, and with GPS the sampling points were registered. Some important physical and chemical soil factors such as soil texture, electrical conductivity, organic matter, acidity, Nitrogen and saturation. Topographic factors consisting of slope, aspect and altitude were registered for each plot. In order to modeling, the models of ENFA (Ecological Niche Factor Analysis) and regression logistic were used. The maps of environmental factors affecting on distribution of vegetation such as physiography map using DEM map and the soil maps with interpolation methods (Krijing , Inverse Distance Weighting and Norml Distance Weighting)inputs of model. Three important medicinal species of Thymus kotchyanus Boiss, Achillea millefolium, and Berberis integerrima were selected to be analyzed. Results showed that based on ENFA method, the most important factors affecting on defining utility of Achillea millefolium and Berberis integerrima habitat were altitude, soil silt and saturation while for Thymus kotchyanus Boiss these factors were altitude and soil texture. Also, the result from regression logistic model showed that the presence of Thymus kotchyanus Boiss was directly related to altitude and inversely related to electrical conductivity, while Achillea millefolium was directly related to soil saturation and reversely related to altitude.  Berberis integerrima was also directly related to soil sand and altitude. In order to overlap the maps obtained with the real vegetation map, kappa index was used. Kappa index of regression logistic model for Thymus kotchyanus Boiss ,0.57; for Achillea millefolium, 0.63 and for  Berberis integerrima was 0.67. While in ENFA model kappa index forThymus kotchyanusBoiss, Achillea millefolium, and Berberis integerrima  were 0.67, 0.75 and 0.78. Results showed that ENFA model was more precise than regression logistic.</div> گیاهان دارویی, مدلسازی, آشیان بومشناختی, رگرسیون لوجستیک, چهارباغ Medicinal Plants, Modeling, Ecological Niche, Regression Logistic, Chaharbagh 91 120 http://pec.gonbad.ac.ir/browse.php?a_code=A-10-51-2&slc_lang=fa&sid=1 Bahareh Behmanesh بهاره بهمنش behmanesh@gonbad.ac.ir 10031947532846007009 10031947532846007009 Yes Gonbad Kavous University دانشگاه گنبد کاووس Esmat Tabasi عصمت طبسی smat.tabasi@gmail.com 10031947532846007010 10031947532846007010 No Gonbad Kavous University دانشگاه گنبد کاووس Akbar Fakhireh اکبر فخیره fakhire@yahoo.com 10031947532846007011 10031947532846007011 No Gonbad Kavous University دانشگاه گنبد کاووس Leila Khalasi Ahvazi لیلا خلاصی اهوازی leilakhalasi@gmail.com 10031947532846007012 10031947532846007012 No Ramin university of Agricaltural sciences دانشگاه کشاوری رامین خوزستان