fa مقایسه‌ی پدیده‌شناسی گونه‌هایی از جنس لاله واژگون (Fritillaria)، تمشکین (Bellevallia) و سنبلک (Muscari) در باغ گیاه‌شناسی ملی ایران تخصصي Special پژوهشي Research <div><strong><span style="font-family:nazanin;"><span style="font-size:10.0pt;">پدیده‌شناسی (فنولوژی) یکی از موضوعات مهم در علم بوم‌شناسی است که به مطالعه مراحل مختلف دوره زندگی گیاهان و ارتباط آن با شرایط اقلیمی و اکولوژیکی می‌پردازد. ثبت مراحل فنولوژیک‌گونه‌های بومی و ارزیابی مراحل گوناگون رشد و نمو آن‌ها، اطلاعات مفیدی را برای چرخه تولید مهیا می‌کند. در این پژوهش پدیده‌شناسی 17 گونه از جنس‌های لاله واژگون (</span></span></strong><strong><em><span dir="LTR"><span style="font-size:9.0pt;">Fritillaria</span></span></em></strong><strong><span style="font-family:nazanin;"><span style="font-size:10.0pt;">)، تمشکین (</span></span></strong><strong><em><span dir="LTR"><span style="font-size:9.0pt;">Bellevallia</span></span></em></strong><strong><span style="font-family:nazanin;"><span style="font-size:10.0pt;">) و سنبلک (</span></span></strong><strong><em><span dir="LTR"><span style="font-size:9.0pt;">Muscari</span></span></em></strong><strong><span style="font-family:nazanin;"><span style="font-size:10.0pt;">) در باغ گیاه‌شناسی ملی ایران به مدت 5 سال (از سال 1381 تا 1386) مطالعه شدند. از هرگونه 5 پایه انتخاب و پدیده‌های حیاتی مربوط به برگ، گل، میوه، سالانه در فواصل زمانی مشخص ثبت شد. پس از دریافت مدت‌زمان هر پدیده به گذشت روز از ابتدای سال و تجزیه‌وتحلیل آماری داده‌ها، مشخص شد که اختلاف معنی‌داری در ظهور و طول مدت پدیده‌های حیاتی بین گونه‌های مختلف وجود دارد. طولانی‌ترین زمان استقرار مرتبط با برگ (از زمان ظهور برگ تا خشکیدگی آن‌ها) مربوط به </span></span></strong><strong><em><span dir="LTR"><span style="font-size:9.0pt;">M. longipes</span></span></em></strong><strong><span style="font-family:nazanin;"><span style="font-size:10.0pt;"> و مرتبط با گل (از زمان ظهور گل تا کامل شدن همه گل‌ها) مربوط به </span></span></strong><strong><em><span dir="LTR"><span style="font-size:9.0pt;">M. neglectum</span></span></em></strong><strong><span style="font-family:nazanin;"><span style="font-size:10.0pt;"> و مرتبط با میوه (از زمان ظهور میوه تا رسیدن همه میوه‌ها) مربوط به </span></span></strong><strong><em><span dir="LTR"><span style="font-size:9.0pt;">B. pycnantha</span></span></em></strong><strong><span style="font-family:nazanin;"><span style="font-size:10.0pt;"> و کوتاه‌ترین زمان استقرار مرتبط با برگ مربوط به </span></span></strong><strong><em><span dir="LTR"><span style="font-size:9.0pt;">Bellevalia assadi</span></span></em></strong><strong><span style="font-family:nazanin;"><span style="font-size:10.0pt;"> و </span></span></strong><strong><em><span dir="LTR"><span style="font-size:9.0pt;">B. tristis</span></span></em></strong><strong><span style="font-family:nazanin;"><span style="font-size:10.0pt;"> و مرتبط با گل مربوط به </span></span></strong><strong><em><span dir="LTR"><span style="font-size:9.0pt;">B. pycnantha</span></span></em></strong><strong><span style="font-family:nazanin;"><span style="font-size:10.0pt;"> و مرتبط با میوه مربوط به </span></span></strong><strong><em><span dir="LTR"><span style="font-size:9.0pt;">F. kotschyana</span></span></em></strong><strong><span style="font-family:nazanin;"><span style="font-size:10.0pt;"> می‌باشد؛ اما بیشترین ضریب تغییرات در مورد باز شدن برگ، ظهور گل و میوه به </span></span></strong><strong><em><span dir="LTR"><span style="font-size:9.0pt;">F. imperialis</span></span></em></strong><strong><span style="font-family:nazanin;"><span style="font-size:10.0pt;"> و کمترین آن در مورد باز شدن برگ به گونه‌های </span></span></strong><strong><em><span dir="LTR"><span style="font-size:9.0pt;">Bellevalia</span></span></em></strong><strong><span style="font-family:nazanin;"><span style="font-size:10.0pt;">، ظهور گل و میوه به </span></span></strong><strong><em><span dir="LTR"><span style="font-size:9.0pt;">Bellevalia assadi</span></span></em></strong><strong><span style="font-family:nazanin;"><span style="font-size:10.0pt;"> اختصاص یافت و به‌طورکلی گونه‌های </span></span></strong><strong><em><span dir="LTR"><span style="font-size:9.0pt;">Fritillaria</span></span></em></strong><strong><span style="font-family:nazanin;"><span style="font-size:10.0pt;"> بیشترین تغییرات دامنه‌ی استقرار پدیده‌های حیاتی را داشتند. همچنین پس از بررسی همبستگی بین زمان وقوع پدیده‌های حیاتی با فاکتورهای اقلیمی (دما و بارندگی) مشخص شد که ارتباط معنی‌داری بین برخی فاکتورهای اقلیمی با برخی پدیده‌های حیاتی در گونه‌های موردمطالعه وجود دارد.</span></span></strong><br> &nbsp;</div> Phenology is one of the important issues in ecology, which studies various stages of plant life and its relation with climatic and ecological conditions. Useful information for the production cycle is obtained by evaluating the various stages of native species development. In this research, the phenology of 17 species of <em>Fritillaria, Bellevallia</em> and <em>Muscari</em> in the National Botanical Garden of Iran was studied for 5 years. From any of the five bases, the vital phenomena associated with leaf, flower, and fruit were recorded annually at specific intervals. After receiving the duration of each phenomenon for the first day of the year and statistical analysis of the data, it was found that there is a significant difference in the emergence and duration of the vital phenomena among different species. The longest deposition time associated with the leaf&nbsp; related to <em>M. longipes</em> and related to the flower associated with <em>M. neglectum</em> and associated with the fruit is related to <em>B. pycnantha</em> and the shortest deposition time associated with <em>Bellevalia assadi</em> and <em>B. tristis</em> associated with the flower associated with <em>B. pycnantha</em> and associated with the fruit associated with <em>F. kotschyana</em>. But the highest coefficient of variation in the leaf opening, flower and fruit emergence was <em>F. imperialis</em>, and the least of which was the leaf opening to <em>Bellevalia</em>, the flower and fruit emergence to <em>Bellevalia assadi</em>. In general, the dominant <em>Fritillaria</em> species had the most significant changes in the extent of the establishment of vital phenomena. Also, it was found that there is a significant relationship between some of the climatic factors and some of the vital phenomena of the studied species. استقرار, باغ گیاه‌شناسی ملی ایران, پدیده‌شناسی, ضریب تغییرات, گیاهان پیازدار Bulb plants, Coefficient of variation, Establishment, National Botanical Garden of Iran, Phenology. 209 236 http://pec.gonbad.ac.ir/browse.php?a_code=A-10-370-1&slc_lang=fa&sid=1 Afsoun Rahmanpour افسون رحمانپور afsoun.rahmanpour@yahoo.com 0040828042 10031947532846005040 Yes Researcher in Research Institute of Forest and Rangelands , Tehran موسسه تحقیقات جنگلها و مراتع کشور Atousa Vaziri آتوسا وزیری vaziri@pnu.ac.ir 2120211310 10031947532846005041 No Payam Noor University of Tehran دانشگاه پیام نور