fa تغییرات شاخص‌های پوشش گیاهی در اراضی زراعی رهاشده در سال‌های مختلف در مراتع منطقه شیرمرد، استان چهارمحال و بختیاری تخصصي Special پژوهشي Research <strong><span style="color:black;"><span style="font-family:Nazanin;"><span style="font-size:10.0pt;">رهاسازی اراضی زراعی در مرتع نقطه شروع توالی ثانویه پوشش گیاهی است که مسیر و سرعت توالی برحسب زمان رهاسازی می</span></span></span></strong><strong><span style="color:black;"><span style="font-family:Times New Roman,serif;"><span style="font-size:10.0pt;">&shy;</span></span></span></strong><strong><span style="color:black;"><span style="font-family:Nazanin;"><span style="font-size:10.0pt;">تواند متفاوت باشد. در این مطالعه، اثر زمان رهاسازی اراضی زراعی بر تنوع و غنای گونه</span></span></span></strong><strong><span style="color:black;"><span style="font-family:Times New Roman,serif;"><span style="font-size:10.0pt;">&shy;</span></span></span></strong><strong><span style="color:black;"><span style="font-family:Nazanin;"><span style="font-size:10.0pt;">ای و گروه</span></span></span></strong><strong><span style="color:black;"><span style="font-family:Times New Roman,serif;"><span style="font-size:10.0pt;">&shy;</span></span></span></strong><strong><span style="color:black;"><span style="font-family:Nazanin;"><span style="font-size:10.0pt;">های گیاهی در دو تیپ بوته</span></span></span></strong><strong><span style="color:black;"><span style="font-family:Times New Roman,serif;"><span style="font-size:10.0pt;">&shy;</span></span></span></strong><strong><span style="color:black;"><span style="font-family:Nazanin;"><span style="font-size:10.0pt;">زار و علفزار در مراتع شیرمرد در استان چهارمحال و بختیاری موردبررسی قرار گرفت. تعداد 96 زمین زراعی رهاشده که ناشی از تغییر کاربری مرتع بوده</span></span></span></strong><strong><span dir="LTR"><span style="color:black;">‌</span></span></strong><strong><span style="color:black;"><span style="font-family:Nazanin;"><span style="font-size:10.0pt;">اند در چهار بازه زمانی رهاسازی کمتر از 5، 5 تا 15، 15 تا 25 و بیشتر از 25 سال و 24 منطقه مرتعی در اطراف آن‌ها به‌عنوان شاهد انتخاب گردیدند. در هر یک از قطعات انتخاب‌شده 10 پلات چهار مترمربعی مستقر و در هر پلات درصد تاج پوشش کلیه گونه</span></span></span></strong><strong><span dir="LTR"><span style="color:black;">‌</span></span></strong><strong><span style="color:black;"><span style="font-family:Nazanin;"><span style="font-size:10.0pt;">های گیاهی برآورد گردید. اثر زمان رهاسازی با آنالیز واریانس یک</span></span></span></strong><strong><span dir="LTR"><span style="color:black;">‌</span></span></strong><strong><span style="color:black;"><span style="font-family:Nazanin;"><span style="font-size:10.0pt;">طرفه آنالیز شد. نتایج این تحقیق نشان داد که کمترین مقدار شاخص تنوع گونه</span></span></span></strong><strong><span dir="LTR"><span style="color:black;">‌</span></span></strong><strong><span style="color:black;"><span style="font-family:Nazanin;"><span style="font-size:10.0pt;">ای شانون-واینر و شاخص غنای مارگالف در هر دو تیپ گیاهی متعلق به اراضی زراعی با سن رهاسازی کمتر از پنج سال بوده است. بیشترین مقدار شاخص تنوع و غنای گونه</span></span></span></strong><strong><span style="color:black;"><span style="font-family:Times New Roman,serif;"><span style="font-size:10.0pt;">&shy;</span></span></span></strong><strong><span style="color:black;"><span style="font-family:Nazanin;"><span style="font-size:10.0pt;">ای در تیپ بوته</span></span></span></strong><strong><span style="color:black;"><span style="font-family:Times New Roman,serif;"><span style="font-size:10.0pt;">&shy;</span></span></span></strong><strong><span style="color:black;"><span style="font-family:Nazanin;"><span style="font-size:10.0pt;">زار در بازه زمانی رهاسازی 15 تا 25 سال (به ترتیب 85/1 و 83/3) و در تیپ علفزار در بازه زمانی رهاسازی 5 تا 15 سال (به ترتیب 93/1 و 39/4) بوده است. با افزایش زمان رهاسازی در هر دو تیپ گیاهی درصد تاج پوشش گیاهان یک‌ساله، گندمیان یک‌ساله، تیره</span></span></span></strong><strong><span dir="LTR"><span style="color:black;">‌</span></span></strong><strong><span style="color:black;"><span style="font-family:Nazanin;"><span style="font-size:10.0pt;">های </span></span></span></strong><strong><span dir="LTR"><span style="color:black;"><span style="font-family:Times New Roman,serif;"><span style="font-size:10.0pt;">Poaceae</span></span></span></span></strong><strong><span style="color:black;"><span style="font-family:Nazanin;"><span style="font-size:10.0pt;"> و </span></span></span></strong><strong><span dir="LTR"><span style="color:black;"><span style="font-family:Times New Roman,serif;"><span style="font-size:10.0pt;">Cruciferae</span></span></span></span></strong><strong><span style="color:black;"><span style="font-family:Nazanin;"><span style="font-size:10.0pt;"> کاهش معنی</span></span></span></strong><strong><span style="color:black;"><span style="font-family:Times New Roman,serif;"><span style="font-size:10.0pt;">&shy;</span></span></span></strong><strong><span style="color:black;"><span style="font-family:Nazanin;"><span style="font-size:10.0pt;">دار و درصد تاج پوشش گیاهان چندساله، بوته‌ای‌ها، درختچه</span></span></span></strong><strong><span style="color:black;"><span style="font-family:Times New Roman,serif;"><span style="font-size:10.0pt;">&shy;</span></span></span></strong><strong><span style="color:black;"><span style="font-family:Nazanin;"><span style="font-size:10.0pt;">ای&shy;ها و تیره </span></span></span></strong><strong><span dir="LTR"><span style="color:black;"><span style="font-family:Times New Roman,serif;"><span style="font-size:10.0pt;">Papilionaceae</span></span></span></span></strong><strong><span style="color:black;"><span style="font-family:Nazanin;"><span style="font-size:10.0pt;"> افزایش معنی</span></span></span></strong><strong><span style="color:black;"><span style="font-family:Times New Roman,serif;"><span style="font-size:10.0pt;">&shy;</span></span></span></strong><strong><span style="color:black;"><span style="font-family:Nazanin;"><span style="font-size:10.0pt;">داری داشتند. بنابراین، نتایج این تحقیق نشان می</span></span></span></strong><strong><span dir="LTR"><span style="color:black;">‌</span></span></strong><strong><span style="color:black;"><span style="font-family:Nazanin;"><span style="font-size:10.0pt;">دهد که توالی طبیعی پوشش گیاهی در اراضی کشاورزی رهاشده باعث بهبود شاخص</span></span></span></strong><strong><span dir="LTR"><span style="color:black;">‌</span></span></strong><strong><span style="color:black;"><span style="font-family:Nazanin;"><span style="font-size:10.0pt;">های پوشش گیاهی شده است اما سرعت برگشت‌پذیری شاخص‌ها بسته به نوع شاخص و تیپ گیاهی متفاوت است.</span></span></span></strong><strong><em><span style="color:black;"><span style="font-family:Nazanin;"><span style="font-size:5.0pt;"></span></span></span></em></strong>&nbsp; <p>Abandonment of arable lands is the starting point of vegetation succession. The trajectory and speed of succession can be different based on the time of abandonment. The aim of this study is to assess the effect of abandonment periods on species richness, diversity and functional groups in shrublands and grasslands of Shirmard rangelands in Chaharmahal va Bakhtiri, Iran. A total of 96 abondoned arable lands were selected and grouped according to the abandonment periods (less than 5, 5-15, 15-25 and more than 25 years). 24 patches around abondoned arable lands were chosen as control sites. Cover of all species was estimated in 4 m2 plot (10 plots in each patches). Data were analyzed using one-way ANOVA. The results of this study indicated that the lowest values of Shannon-Wiener and Margalef indices in both vegetation types belonged to area with less than 5 years abondonment. The greatest Shannon-Wiener and Margalef indices in shrubland (1.85 and 3.83 respectively) were found in 15-25 years but in grassland (1.93 and 4.39 respectively) it happened in 5-15 years. In both vegetation types, we found that the average canopy covers of functional groups such as annual plants, annual grasses, Poaceae and Cruciferae families significantly decreased as the time of abandonment incraesed. In contrast, a significant increase was found for perennial plants, shrubs, trees and Papilionaceae family. Therefore, this study showed that vegetation indices improved during natural succession of vegetation in abandoned arable lands but the reversibility of vegetation indices varied according to the kind of index and vegetation type.</p> بهبود پوشش گیاهی, تنوع و غنای گونه‌ای, توالی ثانویه, تغییر کاربری Vegetation Recovery, Diversity and Species Richness, Secondary Succession, Land Use Change 177 196 http://pec.gonbad.ac.ir/browse.php?a_code=A-10-160-1&slc_lang=fa&sid=1 Hamzeh-ali Shirmardi حمزه علی شیرمردی shirmardi1355@gmail.com 10031947532846007022 10031947532846007022 Yes Chaharmahal and Bakhtiari Agricultural and Natural Resources Research and Education Center, Agricultural Research Education and Extension Organization (AREEO), Shahr-e-kord, Iran. مرکز تحقیقات و آموزش کشاورزی و منابع طبیعی استان چهارمحال و بختیاری Ghodratollah Heydari قدرت اله حیدری gh.heydari@sanru.ac.ir 10031947532846007023 10031947532846007023 No Department of Rangeland Management, Faculty of Natural Resources, Sari Agricultural Sciences and Natural Resources University, Iran. دانشگاه علوم کشاورزی و منابع طبیعی ساری Jamshid Ghorbani جمشید قربانی j.ghorbani@sanru.ac.ir 10031947532846007024 10031947532846007024 No Department of Rangeland Management, Faculty of Natural Resources, Sari Agricultural Sciences and Natural Resources University, Iran. دانشگاه علوم کشاورزی و منابع طبیعی ساری Pejman Tahmasebi پژمان طهماسبی Pejman.Tahmasebi@nres.sku.ac.ir 10031947532846007025 10031947532846007025 No Department of Rangeland Management, Faculty of Natural Resources and Earth Sciences, Shahrekord University, Iran. دانشگاه شهرکرد Abdolmohammad Mehnatkesh عبدالمحمد محنت کش a_mehnatkesh@yahoo.com 10031947532846007026 10031947532846007026 No Soil and Water Research Department, Chaharmahal and Bakhtiari Agricultural and Natural Resources Research and Education Center, Agricultural Research Education and Extension Organization (AREEO), Shahr-e-kord, Iran. مرکز تحقیقات و آموزش کشاورزی و منابع طبیعی استان چهارمحال و بختیاری