fa بررسی تأثیر شدت چرای دام بر برخی مشخصه‌های پوشش گیاهی و فیزیکوشیمیایی خاک (مطالعه موردی: مراتع سامان روستای کلش، استان اردبیل) تخصصي Special پژوهشي Research <p><strong>به منظور بررسی اثر گرادیان چرا در میزان تخریب مرتع، اثر</strong> <strong>سه</strong> <strong>شدت چرایی (سبک، متوسط و سنگین) بر </strong><strong>ویژگی‌های</strong><strong> پوشش گیاهی و فیزیکوشیمیایی خاک در مراتع روستای کلش شهرستان پارس‌آباد در استان اردبیل ارزیابی شد. در هر شدت چرایی، سه ترانسکت، و در هر ترانسکت 10 پلات یک مترمربعی برداشت شد. در هر پلات ویژگی‌های ترکیب و تراکم گونه‌ای، درصد تاج پوشش هر یک از گونه‌ها، لاشبرگ، خاک لخت و سنگ و سنگریزه ثبت شد. نمونه‌برداری خاک از عمق 0 تا 30 سانتی‌متری، در پلات‌های اول، پنجم و دهم هر ترانسکت برداشت و بعنوان یک نمونه در نظر گرفته شد. اندازه‌گیری ویژگی‌های خاک شامل اسیدیته، هدایت الکتریکی، منیزیم، کلسیم، پتاسیم، آهک، فسفر، کربن‌آلی، ماده‌آلی، میانگین قطر وزنی خاکدانه&lrm;ها و درصد ذرات شن، سیلت و رس انجام شد. </strong><strong>برای بررسی اثر شدت چرا بر کلیه ویژگی‌های اندازه‌گیری شده از آزمون تجزیه واریانس </strong><strong>و از آزمون دانکن برای مقایسه میانگین&shy;ها و گروه&shy;بندی آنها استفاده شد. نتایج نشان داد با افزایش شدت چرا، درصد تولید (05/0></strong><strong><span dir="LTR">P</span></strong><strong>) و تراکم (01/0></strong><strong><span dir="LTR">P</span></strong><strong>) کاهش، و میزان خاک لخت (01/0></strong><strong><span dir="LTR">P</span></strong><strong>) افزایش یافته است. گونه&shy;های خوشخوراک </strong><a href="http://www.ipni.org/ipni/idPlantNameSearch.do?id=58547-3&back_page=%2Fipni%2FeditSimplePlantNameSearch.do%3Ffind_wholeName%3Dtrigonella%2Bmonspeliaca%26output_format%3Dnormal"><strong><span dir="LTR"><em>Trigonella</em></span></strong>&nbsp;<strong><em><span dir="LTR">monspeliaca</span></em></strong>&nbsp;<strong><span dir="LTR">L.</span></strong></a><strong> دارای بیشترین درصد پوشش (67/28) در چرای سبک و بیشترین تراکم (57/113) در چرای متوسط بود و به‌تدریج با افزایش شدت چرا از درصد گونه‌های خوشخوراک کاسته و به درصد گونه‌های کلاس </strong><strong><span dir="LTR">II</span></strong><strong> و </strong><strong><span dir="LTR">III</span></strong><strong> افزوده شد. نتایج نشان داد که با افزایش شدت چرا از مقدار رس، منیزیم، اسیدیته و میانگین قطر وزنی خاکدانه کاسته شده است (01/0></strong><strong><span dir="LTR">P</span></strong><strong>)، ولی بر مقدار کربن‌آلی، ماده‌آلی، هدایت‌الکتریکی، پتاسیم، فسفر، کلسیم، آهک، سیلت و شن افزوده شده است (01/0></strong><strong><span dir="LTR">P</span></strong><strong>). بر اساس نتایج این تحقیق چارچوب گرادیان چرایی مناسب ارزیابی تخریب مراتع مغان می‌باشد. همچنین به منظور مدیریت اصولی مراتع مغان چرای متوسط توصیه می‌گردد. </strong></p> <p>To study the effect of grazing gradient in rangeland degradation, the effect of three grazing intensity (light, medium and heavy) on the indicators of vegetation and soil physio-chemical properties in the rangeland of Kolash village of ParsAbad in Ardabil province was evaluated. In each grazing intensity, three transects and in each transect 10 plots of one m&sup2; was taken. In each plot the parameters of production and species composition and density, the canopy cover of each species, litter, bare soil and stone and gravel was recorded. Soil samples from a depth of 0 to 30 cm in the plots of first, fifth and tenth of each transect was collected as the one sample. The soil parameters such as pH, electrical conductivity, magnesium, calcium, potassium, lime, phosphorus, organic carbon, organic matter, MWD and the percentages of sand, silt and clay was measured. One-way analysis of variance and Duncan test were used for testing of all parameter means equality and grouping of treatments, respectively. The results showed by increasing grazing intensity, production (p<0/05) and density (p<0/01) have significantly decreased and bare soil (P<0/01) was increased (P<0/01). <em>Trigonella monspeliaca</em> L. as the palatable species, had the highest canopy cover (28/67) in the light gazing and density (113/57) percentage in the medium gazing and gradually by increasing the gazing intensity and species of class II and III were increased. The results showed that by increasing grazing intensity, the amount of Clay, magnesium, pH and MWD was decreased (P<0/01), but the amount of organic carbon, organic matter, electrical conductivity, potassium, phosphorus, calcium, lime, Silt and sand were increased (P<0/01). By considering the results, the grazing gradient framework is suitable for Moghan rangelands degradation assessment. Moreover, for proper management of Moghan rangelands, medium grazing intensity should be considered.</p> شدت چرا, درصد تاج پوشش, تولید, تراکم گیاهی, خصوصیات فیزیکوشیمیایی خاک, مراتع مغان grazing intensities, canopy cover, production, density, soil physio-chemical properties, Moghan rangeland 175 196 http://pec.gonbad.ac.ir/browse.php?a_code=A-10-36-10&slc_lang=fa&sid=1 سحر غفاری saharghafari66@yahoo.com 10031947532846004399 10031947532846004399 No دانشگاه محقق اردبیلی اردوان قربانی ardavanica@yahoo.com 10031947532846004400 10031947532846004400 Yes دانشگاه محقق اردبیلی کلام الله ارجمندی ardavanica@yahoo.com 10031947532846004401 10031947532846004401 No دانشگاه محقق اردبیلی علی تیمور زاده ardavanica@yahoo.com 10031947532846004402 10031947532846004402 No دانشگاه محقق اردبیلی کاظم هاشمی مجد ardavanica@yahoo.com 10031947532846004403 10031947532846004403 No دانشگاه محقق اردبیلی سیما جعفری ardavanica@yahoo.com 10031947532846004404 10031947532846004404 No دانشگاه محقق اردبیلی روح الله دبیری ardavanica@yahoo.com 10031947532846004405 10031947532846004405 No دانشگاه محقق اردبیلی