fa مطالعه شاخص‌های اکولوژیکی گندم در زیست بوم زراعی تخصصي Special پژوهشي Research <p style="text-align: justify;">به منظور بررسی اثر تراکم بوته و جهت کاشت بر دریافت و استفاده از تشعشع نور خورشید در دو ژنوتیپ گندم آزمایشی در سال زراعی 91-1390 در مزرعه تحقیقاتی دانشکده کشاورزی دانشگاه گنبد کاووس انجام شد. این آزمایش به‌صورت فاکتوریل در قالب طرح بلوک‌های کامل تصادفی با سه تکرار اجرا شد. عامل‌های مورد مطالعه شامل جهت کاشت (شمالی- جنوبی، شرقی- غربی، شمال‌شرقی- جنوب‌غربی و شمال‌غربی- جنوب‌شرقی)، تراکم‌ بوته (250 (کم)، 300 (متوسط) و 350 (زیاد) بوته در متر مربع) و دو ژنوتیپ گندم (رقم کوهدشت و لاین 17) بودند. نتایج به&lrm;دست آمده از تجزیه واریانس داده&lrm;ها نشان داد که تمام شاخص‌های اکولوژیکی مورد بررسی (شاخص سطح برگ، ماده خشک تجمعی ضریب خاموشی و کارآیی مصرف نور) تحت تأثیر اثر متقابل تراکم بوته و جهت کاشت قرار گرفتند؛ این در حالی است که بین این دو ژنوتیپ تفاوت معنی‌داری مشاهده نشد. با افزایش تراکم شاخص سطح برگ (LAI) و حداکثر تجمع ماده خشک، افزایش پیدا کرد به‌گونه‌ای‌که تراکم زیاد در جهت کاشت شرقی- غربی بیشترین شاخص سطح برگ (8/33) و ماده خشک تجمعی (2294<b><span dir="RTL" font-size:="" lang="AR-SA" mso-ansi-font-size:="" mso-ansi-language:="" mso-ascii-font-family:="" mso-bidi-language:="" mso-fareast-font-family:="" mso-fareast-language:="" mso-hansi-font-family:="" new="" roman="" style="color: black; line-height: 115%; letter-spacing: -0.2pt; font-family: " times="">&plusmn;357/3 </span></b>گرم بر مترمربع) را داشتند. ضریب خاموشی در تراکم متوسط و زیاد تحت تأثیر جهت کاشت قرار گرفت و در تراکم کم اختلاف معنی‌داری بین جهت‌های کاشت مشاهده نشد. متوسط ضریب خاموشی در این آزمایش&nbsp;0/63 محاسبه شد. کارآیی مصرف نور نیز تحت تأثیر اثر متقابل تراکم و جهت کاشت قرار گرفت. با افزایش تراکم کارآیی مصرف نور افزایش یافت. جهت شرقی- غربی و تراکم زیاد بیشترین مقدار را نشان داد.</p> <p style="text-align: justify;">In order to study the effect of plant density and plant orientation on receiving and using of radiation in wheat cultivars, an experiment was conducted at the research farm of Gonbad Kavous University in 2012. The experiment was carried out as factorial based on completely randomized design with three replications. The factors were including: orientation with four levels (North-South, East- West, North East- South West and North West- South East), plant density with three levels (250, 300 and 350 plant per square meter) and wheat cultivars (Kouhdasht and line 17). Variance analysis results showed that that ecological indicators study (consisting of leaf area index, dry matter accumulation, canopy extinction coefficient and Radiation use efficiency) were affected by interaction effect on orientation and plant density, but cultivars had no significant effect on ecological indicators. Leaf area index (LAI) and dry matter accumulation increased with the increase of plant density; in such as a way that plant density, the highest LAI (8.33) and dry matter accumulation (2294&plusmn;357.3 g/m2) were obtained in East-West orientation. The increase of dry matter accumulation due to the interception of photo synthetically active radiation was resulted in the increase of leaf area index in East-West orientation. Canopy extinction coefficient (K) was affected by plant densities of 300 and 350 plants per square meter and in plant densities 250 plant per square meter no significant difference in plant orientations was observed. Average of canopy extinction coefficient in this study 0.63 was measured. Radiation use efficiency (RUE) was affected by interaction effect of plant density and orientation. The maximum of RUE was observed in the high plant density and East-West orientation.</p> تراکم, جهت کاشت, رقم, دریافت تشعشع, گندم. Cultivar, Plant density, Plant orientation, Interception radiation, Wheat. 41 58 http://pec.gonbad.ac.ir/browse.php?a_code=A-10-35-1&slc_lang=fa&sid=1 Havva Mirzadeh حوا میرزاده 10031947532846002898 10031947532846002898 No Faculty of Agricultural Sciences and Natural Resources, Gonbad Kavous University اگرواکولوژی دانشگاه گنبد کاووس Abbas Biabani عباس بیابانی abs346@yahoo.com 10031947532846002899 10031947532846002899 Yes Ali Rahemi Karizaki علی راحمی‌کاریزکی 10031947532846002900 10031947532846002900 No Group of Plant Productions, Faculty of Agricultural Sciences and Natural Resources, Gonbad Kavous University گروه تولیدات گیاهی، دانشگاه گنبد کاووس Hossein-Ali Fallah حسینعلی فلاح 10031947532846002901 10031947532846002901 No Center of Research and Education on Agricultural Sciences مرکز تحقیقات و آموزش کشاورزی و منابع طبیعی گلستان