Plant Ecosystem Conservation

fa بررسی تأثیر گرد و غبار نمکی بر ویژگی‌های مورفو-فیزیولوژیکی و شاخص تحمل به آلودگی هوا در برخی از گونه‌های گیاهی شورپسند Investigating the Impact of Salt Dust on Morpho-Physiological Characteristics and the Air Pollution Tolerance Index in Several Halophyte Species تخصصي Special پژوهشي Research <div style="text-align: justify;">افزایش چشمگیر طوفان‌های گرد و غبار حاوی نمک در سال‌های اخیر، خسارات گسترده و گاه جبران‌ناپذیری به اکوسیستم‌های مناطق خشک وارد کرده است. در این تحقیق، اثر ریزگردهای نمکی بر مورفو-فیزیولوژی و شاخص تحمل به آلودگی سه گونه‌ی گیاهی شورپسند تاغ (Haloxylon ammodendron)، قره‌داغ (Nitraria schoberi) و مارونگ (Halostachys belangerian)  به منظور کشف پاسخ تطبیقی گیاهان به تنش نوظهور ریزگرد نمکی و در نهایت، خروجی عملیاتی برای مدیریت پایدار اکوسیستم‌های آسیب‌پذیر، مورد بررسی قرار گرفت. به این منظور نهال‌های یک‌ساله این گونه‌ها در شرایط گلخانه‌ای تحت تیمارهای ریزگرد با شوری شوری ۰ (شاهد)، ۸، ۲۴، ۴۸ و ۷۲ دسی‌زیمنس بر متر به مدت سه ماه با فاصله زمانی دو هفته یکبار قرار گرفتند. آزمایش به صورت طرح کاملاً تصادفی با سه تکرار انجام شد. شاخص‌های فیزیولوژیک شامل کلروفیل a، b، کل، محتوای نسبی آب برگ (RWC)، و اسید آسکوربیک، همچنین عناصر غذایی (نیتروژن، فسفر، پتاسیم) و شاخص تحمل آلودگی (APTI) اندازه‌گیری شدند. نتایج نشان داد که نوع گونه و غلظت شوری تأثیر معناداری بر اکثر صفات اندازه‌گیری شده دارند. داده‌های به دست آمده از اندازه‌گیری شاخص‌های مختلف با استفاده از طرح کاملاً تصادفی و با به کارگیری تجزیه واریانس (ANOVA) مورد تحلیل قرار گرفتند. برای مقایسه میانگین‌ها از آزمون دانکن استفاده شد. قره‌داغ بالاترین مقادیر کلروفیل کل (77/5 mg/g)، RWC (25/82٪)، اسید آسکوربیک (34/0 mg/g) و APTI (60/8) را نشان داد، در حالی که تاغ کمترین مقادیر کلروفیل و بالاترین پتاسیم (59/31 mg/g) را داشت. افزایش شوری تا ۴۸ dS/m منجر به افزایش معنی‌دار کلروفیل (تا ۴۹٪)، اسید آسکوربیک (تا 59/0 mg/g) در قره‌داغ و عناصر غذایی (فسفر تا 1366 μg/g) گردید. پتاسیم در قره‌داغ تا ۴۸ dS/m افزایش یافت (21/31 mg/g)، در حالی که در تاغ در سطوح بالا کاهش معنی‌داری نشان داد. قره‌داغ به عنوان مقاوم‌ترین گونه با APTI بالا و حفظ کارایی فیزیولوژیک تا 48 dS/m و تاغ به عنوان حساس‌ترین گونه شناسایی شد. افزایش شاخص‌هایی نظیر کلروفیل و اسید آسکوربیک تا سطوح متوسط شوری، نشان‌دهنده سازوکارهای تطبیقی در این گیاهان است. استفاده از گونه قره‌داغ به دلیل مقاومت برتر آن در برابر ریزگردهای نمکی، یک راهکار بیولوژیک و کم‌هزینه برای مدیریت بحران‌های زیست‌محیطی در مناطق خشک ایران پیشنهاد می‌شود.</div>   <div style="text-align: justify;">A significant increase in salt-dust storms in recent years has caused extensive and sometimes irreversible damage to arid ecosystems. This research investigated the effects of saline dust on the morpho-physiology and Air Pollution Tolerance Index (APTI) of three halophyte species Haloxylon ammodendron, Nitraria schoberi, and Halostachys belangeriana. The aim was to uncover the plants' adaptive responses to the emerging stress of saline dust and ultimately provide practical outputs for the sustainable management of vulnerable ecosystems. For this purpose, one-year-old seedlings of these species were subjected to greenhouse dust treatments with salinity levels of 0 (control), 8, 24, 48, and 72 dS/m, applied every two weeks over a three-month period. The experiment was conducted in a completely randomized design with three replications. Physiological indices measured included chlorophyll a, b, and total chlorophyll, leaf Relative Water Content (RWC), ascorbic acid, nutritional elements (nitrogen, phosphorus, potassium), and the Air Pollution Tolerance Index (APTI). The results indicated that both plant species and salinity concentration had a significant effect on most of the measured traits. Data from the various indices were analyzed using a completely randomized design and Analysis of Variance (ANOVA). Duncan's test was used for mean comparisons. Nitraria showed the highest values for total chlorophyll (5.77 mg/g), RWC (82.25%), ascorbic acid (0.34 mg/g), and APTI (8.60), whereas Haloxylon had the lowest chlorophyll values and the highest potassium content (31.59 mg/g). Increasing salinity up to 48 dS/m led to a significant increase in chlorophyll (up to 49%), ascorbic acid (up to 0.59 mg/g) in Nitraria, and nutritional elements (phosphorus up to 1366 μg/g). Potassium increased in Nitraria up to 48 dS/m (31.21 mg/g), while it showed a significant decrease in Haloxylon at higher levels. Nitraria was identified as the most resistant species, with a high APTI and maintained physiological efficiency up to 48 dS/m, while Haloxylon was identified as the most sensitive species. The increase in indices such as chlorophyll and ascorbic acid up to moderate salinity levels indicates the presence of adaptive mechanisms in these plants. Utilizing Nitraria schoberi, due to its superior resistance to saline dust, is proposed as a biological and low-cost solution for managing environmental crises in Iran's arid regions.  </div> اکوسیستم‌های خشک, ریزگردهای نمکی, گیاهان شورپسند, شاخص تحمل به آلودگی هوا, ویژگی‌های فیزیولوژیکی Arid ecosystems, Salt dust, halophyte, air pollution tolerance index, Physiological characteristics 157 173 http://pec.gonbad.ac.ir/browse.php?a_code=A-10-897-1&slc_lang=fa&sid=1 Mina Amiri مینا امیری m.amiri9596@gmail.com 100319475328460011613 100319475328460011613 No Yazd University دانشگاه یزد Asghar Mosleh Arani اصغر مصلح آرانی amosleh@yazd.ac.ir 100319475328460011614 100319475328460011614 Yes Yazd University دانشگاه یزد Mahmood Najafi Zilaie محمود نجفی زیلایی mahmoodnajafi1364@gmail.com 100319475328460011615 100319475328460011615 No Forests and Rangelands Research Department, Khuzestan مرکز تحقیقات و آموزش کشاورزی و منابع طبیعی استان خوزستان