Plant Ecosystem Conservation

fa بررسی تغییرات پوشش گیاهی و ساختار فلور پوشش بستر در رویشگاه جنگلی شیر میشه شهرستان طارم Assessment of vegetation cover changes and floristic structure in the Shir Misheh forest stand, Tarom County تخصصي Special پژوهشي Research      اکوسیستم‌های خشک و نیمه‌خشک ایران به دلیل حساسیت بالا به تغییرات اقلیمی و فشارهای انسانی، همواره در معرض تخریب پوشش گیاهی و کاهش تنوع زیستی قرار دارند. پژوهش حاضر باهدف بررسی روند تغییرات پوشش گیاهی، ساختار فلور و شاخص‌های تنوع زیستی در رویشگاه جنگلی شیر میشه طارم – زنجان طی سال‌های ۱۴۰۰ تا ۱۴۰۲ انجام شد. بدین منظور، چهار قطعه‌نمونه ۱۰۰ مترمربعی به‌صورت تصادفی انتخاب و به‌صورت سالانه داده‌های مربوط به پوشش بستر، خزه و گلسنگ، لاشبرگ، خاک لخت، سنگ و سنگریزه و شاخص فرسایش ثبت و تحلیل گردید. نتایج آزمون فریدمن نشان داد که میانگین پوشش کف از 18/23 درصد در سال ۱۴۰۰ به 30/39 درصد در سال ۱۴۰۲ افزایش یافت (05/0 P<). در مقابل، درصد سنگ و سنگریزه از 4/16 درصد به 65/18 درصد و شدت فرسایش خاک با آزمون واریانس افزایش معنی‌داری داشت است (05/0 P<). اگرچه شاخص‌های تنوع زیستی افزایش یافتند، اما ازنظر آماری معنادار نبودند. در مقابل، درصد سنگ و سنگریزه و شدت فرسایش خاک به‌طور معنی‌داری افزایش یافت که نشانگر آسیب‌پذیری فیزیکی منطقه است. فلور منطقه شامل ۴۰ گونه متعلق به ۱۱ تیره با غلبه تیره‌های Poaceae، Asteraceae و Fabaceae بود و همی‌کریپتوفیت‌ها (4/71 درصد) بیشترین فراوانی را داشتند. یافته‌ها حاکی از افزایش پوشش گیاهی کف و بهبود نسبی شرایط زیستی منطقه است که احتمالاً تحت تأثیر اقدامات مدیریتی یا تغییرات اقلیمی قرار دارد، بااین‌حال افزایش فرسایش خاک لزوم اجرای برنامه‌های حفاظتی و تثبیت خاک را برجسته می‌سازد. این مطالعه ضرورت پایش بلندمدت را به‌منظور مدیریت مؤثر و پایدار منابع طبیعی در مناطق خشک و نیمه‌خشک کشور مورد تأکید قرار می‌دهد.   Dry and semi-arid ecosystems in Iran are highly sensitive to climatic changes and human pressures, making them vulnerable to vegetation degradation and biodiversity loss. This study aimed to assess changes in vegetation cover, floristic structure, and biodiversity indices in the Shir Misheh forest stand, Tarom County, Zanjan, during 2021–2023. Four 100-m² plots were randomly selected, and annual data on ground cover, mosses and lichens, litter, bare soil, stones and gravel, and soil erosion indices were recorded and analyzed. Friedman’s test indicated that mean ground cover increased from 18.23% in 2021 to 30.39% in 2023 (P < 0.05). Conversely, the proportion of stones and gravel (16.4% to 18.65%) and soil erosion significantly increased (P < 0.05), highlighting the physical vulnerability of the area. Although biodiversity indices showed an upward trend, changes were not statistically significant. The floristic composition included 40 species from 11 families, with dominance of Poaceae, Asteraceae, and Fabaceae, with hemicryptophytes (71.4%) being the most frequent life form. Findings indicate an increase in ground vegetation cover, reflecting a relative improvement in site ecological conditions, likely influenced by management interventions or climatic variations. However, the observed increase in soil erosion underscores the need for soil protection and stabilization measures. This study emphasizes the necessity of long-term monitoring for the effective and sustainable management of natural resources in the dry and semi-arid regions of the country.   مدیریت پایدار, پایش محیطی, فلور گیاهی, پایداری زیستی, شاخص‌های اکولوژیکی Sustainable management, Environmental monitoring, Plant floristics, Ecological stability, Ecological indices 203 226 http://pec.gonbad.ac.ir/browse.php?a_code=A-10-894-2&slc_lang=fa&sid=1 Farhad Aghajanlou فرهاد آقاجانلو Faghajanloo@yahoo.com 3770088069 100319475328460011823 Yes Forest and Rangeland Department, Agricultural and Natural Resources Research and Education Center of Zanjan, Agricultural Research, Education and Extension Organization (AREEO), Zanjan, Iran گروه جنگل و مرتع، مرکز تحقیقات و آموزش کشاورزی و منابع طبیعی زنجان، سازمان تحقیقات، آموزش و ترویج کشاورزی، زنجان، ایران Peyman Akbarzadeh پیمان اکبرزاده akbarzadeh1369@gmail.com 3770088069 100319475328460011824 No Forest and Rangeland Department , Agricultural and Natural Resources Research and Education Center of Zanjan, Agricultural Research, Education and Extension Organization (AREEO), Zanjan, Iran. گروه جنگل و مرتع، مرکز تحقیقات و آموزش کشاورزی و منابع طبیعی استان زنجان، سازمان تحقیقات، آموزش و ترویج کشاورزی، زنجان، ایران