Plant Ecosystem Conservation

fa بررسی اثربخشی و ارزش اقتصادی کارکرد تولیدی پروژه‌های مقابله با بیابان‌زایی (مطالعه موردی منطقه سه‌قلعه - سرایان) Effectiveness and Economic Valuation of Productive Function in Combat-Desertification Projects (Case Study: Se-Qaleh – Sarayan) تخصصي Special پژوهشي Research شکاف‌های تحقیقاتی موجود در زمینه معرفی ارزش کالا و خدمات اکوسیستمی بیابان و همچنین عدم تبیین اثربخشی پروژه‌های مقابله با بیابان‌زایی از جنبههای مختلف اجتماعی، اقتصادی و اکولوژیکی، دیدگاهی سادهانگارانه نسبت به اهمیت آنان در مقایسه با سایر اکوسیستم‌ها پدید آورده است. در همین راستا تحقیق حاضر با هدف تبیین اثربخشی اکولوژیکی – اقتصادی کارکرد تولیدی پروژههای مقابله با بیابان‌زایی در منطقه سهقله سرایان در استان خراسان جنوبی انجام گرفت. برای این منظور اثربخشی اکولوژیکی، از نظر تغییرات درصد پوشش گیاهی و ارزش اقتصادی کارکرد علوفه تولیدی بررسی گردید. برای بررسی روند احیا و توسعه پوشش گیاهی از تصاویر سنجش از دور ماهواره لندست با وضوح 30 در بازه زمانی 1369 تا 1402 و شاخص اصلاحشده پوشش گیاهی تعدیلشده با خاک MSAVI  استفاده شد. همچنین برای برآورد ارزش اقتصادی کارکرد علوفه تولیدی از روش هدونیک (التذاذی) بهره گرفته شد. اندازه‌گیری تولید با استفاده از روش دوبل انجام گرفت. برای این هدف تیپ‌های گیاهی محدوده مطالعاتی مشخص و ضمن تعیین منطقه معرف هر تیپ، تعداد 5 ترانسکت 300 متری به روش تصادفی-سیستماتیک و تعداد 5 پلات در طول هر ترانسکت برداشت گردید. برای برآورد انرژی قابل متابولیسم در ماده خشک قابل هضم (TDN) برای استخراج رابطه رگرسیون بین TDN نهاده‌های دامی با قیمت، از داده‌های طرح کیفیت علوفه گیاهان مرتعی کشور استفاده گردید. نتایج نشان داد مقدار شاخص MSAVI از 057/0 در سال 1369 به 22/0 در سال 1402 افزایش یافته است. نتایج بررسی تغییرات مکانی نیز نشان داد مقدار شاخص در دوره مورد مطالعه از شمال و شمال غرب به سمت شرق و جنوب شرق محدوده افزایش داشته است که ناشی از تاثیر باد غالب منطقه دارد. نتایج ارزشگذاری نشان داد که در محدوده مورد مطالعه تعداد 5 تیپ گیاهی با غالبیت گونه سیاهتاغ استقرار دارند که منجر به تولید 5/1851تن علوفه (تولید سال جاری با احتساب 30 درصد حد بهرهبرداری مجاز) در سال میشود. ارزشگذاری اقتصادی کارکرد علوفه تولیدی نیز نشان داد ارزش منطقه مورد مطالعه مبلغ 8/226 میلیارد ریال به میزان هر هکتار 21 میلیون ریال برای سال 1403 است. بهطورکلی مدیریت و بهرهبرداری اصولی از پروژههای مقابله با بیابانزایی با تاکید بر اصل حفاظت از آنها، میتواند در برقراری پیوند منطقی بین اهداف حفاظتی کارشناسان و اهداف معیشتی بهرهبرداران موفق باشد.   Research gaps in valuing desert ecosystem goods and services, as well as the lack of explanation regarding the effectiveness of combat-desertification projects from social, economic, and ecological perspectives, have led to an oversimplified view of their importance compared to other ecosystems. In this regard, the present study was conducted to evaluate the ecological and economic effectiveness of the productive function of desertification countermeasure projects in the Se-Qaleh Sarayan region of South Khorasan Province. Ecological effectiveness was assessed based on changes in vegetation cover percentage and the economic value of forage production. Remote sensing images from the Landsat satellite (30 m resolution) from 1990 to 2023 and the Modified Soil Adjusted Vegetation Index (MSAVI) were used to analyze vegetation restoration and development. The hedonic method was used to estimate the economic value of forage production. Production was measured using the double-sampling method. Plant types in the study area were identified, and representative areas for each type were determined. Five 300 m transects were established using a random-systematic method, and five plots were sampled along each transect. Data from the National Rangeland Plant Forage Quality Project were used to estimate metabolizable energy in digestible dry matter (TDN) and to derive regression relationships between TDN and livestock input prices. The results showed that the MSAVI index increased from 0.057 in 1990 to 0.22 in 2023. Spatial changes indicated that the index value increased from the north and northwest to the east and southeast of the study area, influenced by the region's prevailing winds. Valuation results revealed that five plant types dominated by Haloxylon species were established in the study area, producing 1,851.5 tons of forage annually (current year's production, including 30% of the permitted exploitation limit). The economic valuation of forage production showed that the study area's value was 226.8 billion Rials, equivalent to 21 million Rials per hectare in 2023. Overall, the management and operation of combat-desertification projects, emphasizing conservation principles, can successfully link the conservation goals of experts with the livelihood goals of stakeholders.   ارزیابی, ارزشگذاری اقتصادی, استان خراسان جنوبی, کالا و خدمات اکوسیستمی Evaluation, Economic valuation, South Khorasan Province, Ecosystem goods and services 223 236 http://pec.gonbad.ac.ir/browse.php?a_code=A-10-30-2&slc_lang=fa&sid=1 Yaser Ghasemi Aryan یاسر قاسمی آریان ghasemiaryan@ut.ac.ir 0794855954 100319475328460011225 Yes Desert Research Division, Research Institute of Forests and Rangelands, Agricultural Research, Education and Extension Organization (AREEO), Tehran, Iran استادیار پژوهش، بخش تحقیقات بیابان، موسسه تحقیقات جنگل‌ها و مراتع کشور، سازمان تحقیقات، آموزش و ترویج کشاورزی، تهران، ایران Sosan Salajagheh سوسن سلاجقه sosansalajegheh@ut.ac.ir 0794855955 100319475328460011226 No Department of Planning – Management and HSE, College of Environment, University of Tehran, Iran گروه برنامه‌ریزی، مدیریت و HSE، دانشکده محیط زیست، دانشگاه تهران، ایران Hadi Eskandari Damaneh هادی اسکندری دامنه hadi.eskandari71@gmail.com 0794855955 100319475328460011227 No Desert Research Division, Research Institute of Forests and Rangelands, Agricultural Research, Education and Extension Organization (AREEO), Tehran, Iran ، موسسه تحقیقات جنگل‌ها و مراتع کشور، سازمان تحقیقات، آموزش و ترویج کشاورزی، تهران، ایران Mohammadreza Shahraki محمدرضا شهرکی farashiani@gmail.com 0794855955 100319475328460011228 No Researcher of rural development and expert in agricultural economics and natural resources of Golestan Governorate, Iran پژوهشگر توسعه روستایی و کارشناس اقتصاد کشاورزی، اداره منابع طبیعی و آبخیزداری استانداری گلستان، ایران Ebrahim Farashiani ابراهیم فراشیانی yarireza1364@gmail.com 0794855955 100319475328460011229 No Conservation and Protection Division, Research Institute of Forests and Rangelands, Agricultural Research, Education and Extension Organization (AREEO), Tehran, Iran موسسه تحقیقات جنگل‌ها و مراتع کشور، سازمان تحقیقات، آموزش و ترویج کشاورزی، تهران، ایران Reza Yari رضا یاری f1341rs@gmail.com 0794855955 100319475328460011230 No Natural Resources and Watershed Management Division, Agricultural Research, Education and Extension Organization, Mashhad, Iran بخش تحقیقات منابع طبیعی و آبخیزداری، مرکز تحقیقات کشاورزی و منابع طبیعی استان خراسان رضوی، مشهد، ایران Farhad Razavi Salim فرهاد رضوی سلیم yardakoul@yahoo.com 0794855955 100319475328460011231 No Expert of International Center for Comprehensive Watershed Management and Biological Resources, Natural Resources and Watershed Management Organization, Tehran, Iran کارشناس مرکز بین‌المللی مدیریت جامع حوزه آبخیز و منابع زیستی، سازمان منابع طبیعی و آبخیزداری کشور، تهران، ایران