fa بررسی قوم‌گیاه‌شناسی گیاهان دارویی مراتع شاه‌کوه سفلی، استان گلستان تخصصي Special پژوهشي Research <span style="font-size:11pt"><span style="line-height:normal"><span style="direction:rtl"><span style="unicode-bidi:embed"><span style="font-family:Calibri,sans-serif"><b><span lang="FA" style="font-size:10.0pt"><span b="" nazanin="" style="font-family:"><span style="color:black">یکی از شاخه‌های دانش بومی، علم قوم‌گیاه‌شناسی یا مردم گیاه‌شناسی است که به بررسی نحوه‌ استفاده‌ یک قوم از گیاهان موجود در منطقه می‌پردازد. با توجه به اینکه این دانش بیشتر در نزد افراد کهنسال بوده و نیز انتقال آن سینه&shy;به&shy;سینه و به‌صورت شفاهی صورت گرفته، با فوت افراد در زیر خاک مدفون می‌شود. در این پژوهش به بررسی قوم&shy;گیاه‌شناسی گیاهان دارویی منطقه شاه&shy;کوه سفلی پرداخته شد. در فصل‌های بهار و تابستان سال 1402 و 1403 پس از پیمایش‌های میدانی، برای جمع‌آوری داده‌های قوم‌گیاه‌شناسی (کاربرد دارویی و خوراکی گیاهان) از 50 نفر افراد محلی به شیوه‌های ساختار‌یافته، نیمه ساختار‌یافته، باز و مشاهده مشارکتی مصاحبه صورت گرفت. طبق نتایج، 59 گونه گیاهی متعلق به 28 تیره شناسایی شد که خانواده‌های </span></span></span></b><b><span dir="LTR" style="font-size:9.0pt"><span new="" roman="" style="font-family:" times=""><span style="color:black">Asteraceae</span></span></span></b><b><span lang="FA" style="font-size:10.0pt"><span b="" nazanin="" style="font-family:"><span style="color:black"> با 12 گونه جزو مهم‌ترین تیره گیاهی مورد استفاده بوده است. طبق یافته‌ها، برگ و سپس گل و ساقه بیشترین سهم و میوه کمترین سهم از اندام مورداستفاده در درمان را به خود اختصاص داده‌اند. بیشترین کاربرد دارویی گیاهان در درمان مشکلات گوارشی (18 گونه)، سرما خوردگی، سرفه و تب (15 گونه) و نیز دیابت (13 گونه) بیان شده است و بومیان برای تهیه غذا به شکل سبزی‌پلو (16 گونه) و سپس انواع آش (13 گونه) تمایل بیشتری نشان دادند. به&shy;دلیل اهمیت موضوع دانش بومی، این مطالعات در وسعت کم اما بسیار عمقی صورت می‌گیرد. بومیان روستای شاه‌کوه سفلی دارای دانش غنی در خصوص استفاده سنتی از گیاهان دارویی منطقه هستند. انجام مطالعه قوم‌گیاه‌شناسی در این منطقه و سایر مناطق مشابه، نه تنها سبب حفظ و انتقال آن به نسل جوان خواهد شد، بلکه می‌تواند زمینه&shy;ساز شناخت صحیح از گیاهان دارویی مراتع در راستای بهره برداری پایدار باشد.</span></span></span></b></span></span></span></span></span><br> &nbsp; <span style="font-size:11pt"><span style="line-height:normal"><span style="unicode-bidi:embed"><span style="font-family:Calibri,sans-serif"><span new="" roman="" style="font-family:" times=""><span style="color:black">One branch of indigenous knowledge is ethnobotany, which studies how a community utilizes the plants available in their region. This knowledge is primarily held by older individuals and is passed down orally, often lost with the death of these individuals. This research focuses on the ethnobotany of medicinal plants in the Shah Kuh Sofla region. During the spring and summer of 2023 and 2024, field surveys were conducted to collect ethnobotanical data (medicinal and edible uses of plants) through structured, semi-structured, and open interviews, and participatory observation with 50 local individuals. The results identified 59 plant species belonging to 28 families, with the Asteraceae family being the most significant, comprising 12 species. Findings indicated that leaves, followed by flowers and stems, were the most utilized plant parts for medicinal purposes, while fruits were used the least. The primary medicinal applications of plants were for gastrointestinal issues (18 species), colds, coughs, and fevers (15 species), as well as diabetes (13 species). Locals showed a preference for preparing food as rice with greens (16 species) and various types of soup (13 species).</span></span> <span new="" roman="" style="font-family:" times=""><span style="color:black">Given the importance of indigenous knowledge, these studies are conducted on a small scale but with great depth. The residents of Shah Kuh Sofla possess rich traditional knowledge regarding the use of local medicinal plants. Conducting ethnobotanical studies in this area and similar regions will not only help preserve and transfer this knowledge to younger generations but can also foster a proper understanding of medicinal plants in rangelands for sustainable utilization.</span></span><span dir="RTL" lang="AR-SA" new="" roman="" style="font-family:" times=""><span style="color:black"></span></span></span></span></span></span><br> &nbsp; جوامع محلی, دانش بومی, گیاهان دارویی, مردم گیاه‌شناسی, مشاهده مشارکتی Local communities, Indigenous knowledge, Medicinal plants, Ethnobotany, Participatory observation. 169 197 http://pec.gonbad.ac.ir/browse.php?a_code=A-10-872-1&slc_lang=fa&sid=1 Zahra Alinejad زهرا علی‌نژاد‌مقدم شهرکی zahra.alinezhad1112@gmail.com 100319475328460011505 100319475328460011505 No Specializing in Medicinal and Industrial Plants, Faculty of Rangeland and Watershed Management, University of Agricultural Sciences and Natural Resources, Gorgan, Iran. گرایش گیاهان دارویی و صنعتی، دانشکده مرتع و آبخیزداری، دانشگاه علوم کشاورزی و منابع طبیعی گرگان، گرگان Mohammad Rahim Forouzeh محمد رحیم فروزه rfroozeh@gmail.com 100319475328460011506 100319475328460011506 Yes Faculty of Rangeland and Watershed Management, University of Agricultural Sciences and Natural Resources, Gorgan, Iran. گروه علوم مرتع، دانشکده مرتع و آبخیزداری، دانشگاه علوم کشاورزی و منابع طبیعی گرگان، گرگان Hannaneh Mohammadi Kangarani حنانه محمدی کنگرانی kangarani@yahoo.com 100319475328460011507 100319475328460011507 No Faculty of Forestry, University of Agricultural Sciences and Natural Resources, Gorgan, Iran. گروه علوم جنگل، دانشکده جنگل، دانشگاه علوم کشاورزی و منابع طبیعی گرگان، گرگان Hassan Yeganeh حسن یگانه yeganeh@yahoo.com 100319475328460011508 100319475328460011508 No Rangeland Sciences, Faculty of Rangeland and Watershed Management, University of Agricultural Sciences and Natural Resources, Gorgan, Iran. گروه علوم مرتع، دانشکده مرتع و آبخیزداری، دانشگاه علوم کشاورزی و منابع طبیعی گرگان، گرگان