Plant Ecosystem Conservation

fa بررسی تأثیر شدت چرای دام بر برخی مشخصه‌های پوشش گیاهی و فیزیکوشیمیایی خاک (مطالعه موردی: مراتع سامان روستای کلش، استان اردبیل) Studying the Effect of Exclosure and Pit-Seeding on Composition, Diversity and Nutrient of Rangeland Plants (Case study: Darani Olya Rangelands, Tuyserkan City, Hamedan Province) تخصصي Special كاربردي Applicable چرای دام بعنوان یکی از مهمترین آشفتگی های محیطی در مراتع شناخته میشود که گاهی سبب ایجاد اثرات مخرب در این اکوسیستم میشود. قرق و کپهکاری از مهمترین روش های مدیریتی برای کنترل اثرات مخرب چرای دام هستند. هدف از این پژوهش بررسی اثر کپهکاری و قرق بر ترکیب، تنوع و مواد مغذی پوشش گیاهی مراتع کوهستانی منطقه دارانی علیا در شهرستان تویسرکان است. نمونهبرداریها با روش سیستماتیک-تصادفی، در عرصه 5 هکتاری که از سال 1393 کپهکاری با بذر باریجه (.Boiss Ferula gummosa)، اسپرس (.Onobrychis sativa Lam) و علف گندمی پایه بلند (Host. Agropyron elongatum) در آن انجام شده و منطقه قرق گردیده بود، انجام شد. از 10 ترانسکت 100 متری با فاصله 50 متری از یکدیگر استفاده و در طول هر ترانسکت 10 پلات یک متر مربعی تعیین و در هر پلات اندام زیرزمینی و هوایی گیاه در دو منطقه چرا و قرق نمونهبرداری شد. سپس میزان پروتیئن کل، فنل و عناصر غذایی بافت گیاه اندازهگیری شد. همچنین شاخص یکنواختی Simpson، شاخص‌های غناء Margalef و Menhinick و شاخص‌های تنوع Shannon-Wiener و Simpson با بهره‌گیری از روش تجزیه مولفه‌های اصلی (PCA) و استفاده از نرم‌افزار PC-ORD انجام شد. تمامی نمونه‌ها با آزمون t غیرجفتی در سطح 5% مورد ارزیابی قرار گرفتند. نتایج نشان داد میزان فسفر، پروتیئن کل و فنل گیاه در منطقه قرق (به ترتیب 2/4، 4/6 و 69/0) و کپه‌کاری (به ترتیب 4/8، 3/5 و 65/0) تفاوت معناداری نسبت به منطقه چرا شده نداشته است، اما میزان عناصر غذایی بافت گیاه در منطقه چرا بیشتر از منطقه قرق و کپهکاری بوده است (05/0p<). شاخص‌های Shannon-Wiener و Simpson نشان داد که تنوع در منطقه قرق (به ترتیب 58/1 و 93/0) بهطور معنیداری بیشتر از منطقه چرا (به ترتیب 21/1 و 82/0) بوده است  (05/0p<). شاخصهای غناء Margalef و Menhinick نیز در منطقه قرق و کپه‌کاری (به ترتیب 43/2 و 85/1) در به طور معنی داری بیشتر از منطقه چرا (به ترتیب 63/1 و 65/1) بوده است (05/0p<) اما شاخص یکنواختی Simpson در دو منطقه تفاوت معناداری نداشته است. پوشش گیاهی منطقه قرق به دلیل حضور بیشتر گونههای اصلی که عموما خوشــخوراک بودند. ترکیب بهینه‌ای از کپه‌کاری و قرق می‌تواند باعث بهبود وضعیت پوشش گیاهی و افزایش تنوع زیستی در مراتع شود که این امر به نوبه خود به حفظ پایداری و بهره‌وری این اکوسیستم‌ها کمک می‌کند.   Livestock grazing is known as one of the most important environmental disturbances in rangelands, often leading to destructive effects within this ecosystem. Exclosure and pit-seeding are among the most effective management strategies to mitigate the negative impacts of grazing. This study aimed to investigate the effects of exclosure and pit-seeding on the composition, diversity, and nutrient content of vegetation cover in the mountainous rangelands of Darani Olya, Tuyserkan County. Sampling was conducted using a systematic-random method in a 5-hectare area where pit-seeding with seeds of Galbanum (Ferula gummosa), Sainfoin (Onobrychis sativa), and Tall wheatgrass (Agropyron elongatum) had been implemented since 2014, and the area had been fenced. Ten 100-meter transects spaced 50 meters apart were established, and 10 one-square-meter plots were determined along each transect. Plant samples (both underground and aerial parts) were collected in both grazing and exclosure areas. The quantities of total protein, phenol, and nutrients in plant tissues were measured. Simpson uniformity index, Margalef and Menhinick richness indices and Shannon-Wiener and Simpson diversity indices were also performed using principal component analysis (PCA) in PC-ORD software. All samples were analyzed using a non-paired t-test at the 5% significance level. The results revealed significant differences in the amounts of phosphorus, total protein, and phenol between the exclosure zone (4.2, 6.4, and 0.69, respectively) and the heaping zone (8.4, 5.3, and 0.65, respectively) at the 5% level compared to the grazed area. However, the nutrient content in the grazing area was significantly higher than in the exclosure and mulching areas. Shannon-Wiener and Simpson indices indicated higher diversity in the exclosure area (1.58 and 0.93, respectively) compared to the grazing area (1.21 and 0.82, respectively). Margalef and Menhinick richness indices were also significantly higher in the exclosure and mounding areas (2.43 and 1.85, respectively) compared to the grazing area (1.63 and 1.65, respectively). However, the Simpson index did not show significant differences between the two regions at the 5% level. Vegetation in the exclosure area was predominantly composed of native (indigenous) species that were generally palatable. An optimal combination of exclosure and pit-seeding can enhance vegetation cover and increase biodiversity in rangelands, thereby contributing to the sustainability and productivity of these ecosystems.   شاخص‌های تنوع, عناصر مغذی گیاه, پروتئین گیاهی Diversity indices, Plant nutrients, Plant protein 154 168 http://pec.gonbad.ac.ir/browse.php?a_code=A-10-870-1&slc_lang=fa&sid=1 Fatemeh Shokrkhoda فاطمه شکرخدا fsho0782@gmail.com 100319475328460011503 100319475328460011503 No Department of Nature Engineering, Malayer University, Malayer, Iran دانشکده‌ی منابع طبیعی و محیط زیست، دانشگاه ملایر، ملایر Davoud Akhzari داود اخضری d_akhzari@yahoo.com 100319475328460011504 100319475328460011504 Yes Department of Nature Engineering, Malayer University, Malayer, Iran گروه مهندسی طبیعت، منابع طبیعی و محیط زیست، دانشگاه محقق ملایر، ملایر