:: دوره 6، شماره 13 - ( پاییز و زمستان 1397 ) ::
جلد 6 شماره 13 صفحات 177-196 برگشت به فهرست نسخه ها
تغییرات شاخص‌های پوشش گیاهی در اراضی زراعی رهاشده در سال‌های مختلف در مراتع منطقه شیرمرد، استان چهارمحال و بختیاری
حمزه علی شیرمردی*، قدرت اله حیدری2، جمشید قربانی2، پژمان طهماسبی3، عبدالمحمد محنت کش4
مرکز تحقیقات و آموزش کشاورزی و منابع طبیعی استان چهارمحال و بختیاری، استان چهارمحال و بختیاری -کیلومتر 5 جاده فرخشهر-مرکز تحقیقات و آموزش کشاورزی و منابع طبیعی ، shirmardi1355@gmail.com
2- استان مازندران-دانشگاه علوم کشاورزی و منابع طبیعی
3- استان چهارمحال و بختیاری-دانشگاه شهرکرد
4- استان چهارمحال و بختیاری -کیلومتر 5 جاده فرخشهر-مرکز تحقیقات و آموزش کشاورزی و منابع طبیعی
چکیده:   (207 مشاهده)
رهاسازی اراضی زراعی در مرتع نقطه شروع توالی ثانویه پوشش گیاهی است که مسیر و سرعت توالی برحسب زمان رهاسازی می­تواند متفاوت باشد. در این مطالعه، اثر زمان رهاسازی اراضی زراعی بر تنوع و غنای گونه­ای و گروه­های گیاهی در دو تیپ بوته­زار و علفزار در مراتع شیرمرد در استان چهارمحال و بختیاری موردبررسی قرار گرفت. تعداد 96 زمین زراعی رهاشده که ناشی از تغییر کاربری مرتع بودهاند در چهار بازه زمانی رهاسازی کمتر از 5، 5 تا 15، 15 تا 25 و بیشتر از 25 سال و 24 منطقه مرتعی در اطراف آن‌ها به‌عنوان شاهد انتخاب گردیدند. در هر یک از قطعات انتخاب‌شده 10 پلات چهار مترمربعی مستقر و در هر پلات درصد تاج پوشش کلیه گونههای گیاهی برآورد گردید. اثر زمان رهاسازی با آنالیز واریانس یکطرفه آنالیز شد. نتایج این تحقیق نشان داد که کمترین مقدار شاخص تنوع گونهای شانون-واینر و شاخص غنای مارگالف در هر دو تیپ گیاهی متعلق به اراضی زراعی با سن رهاسازی کمتر از پنج سال بوده است. بیشترین مقدار شاخص تنوع و غنای گونه­ای در تیپ بوته­زار در بازه زمانی رهاسازی 15 تا 25 سال (به ترتیب 85/1 و 83/3) و در تیپ علفزار در بازه زمانی رهاسازی 5 تا 15 سال (به ترتیب 93/1 و 39/4) بوده است. با افزایش زمان رهاسازی در هر دو تیپ گیاهی درصد تاج پوشش گیاهان یک‌ساله، گندمیان یک‌ساله، تیرههای Poaceae و Cruciferae کاهش معنی­دار و درصد تاج پوشش گیاهان چندساله، بوته‌ای‌ها، درختچه­ای­ها و تیره Papilionaceae افزایش معنی­داری داشتند. بنابراین، نتایج این تحقیق نشان میدهد که توالی طبیعی پوشش گیاهی در اراضی کشاورزی رهاشده باعث بهبود شاخصهای پوشش گیاهی شده است اما سرعت برگشت‌پذیری شاخص‌ها بسته به نوع شاخص و تیپ گیاهی متفاوت است.
 
واژه‌های کلیدی: بهبود پوشش گیاهی، تنوع و غنای گونه ای، توالی ثانویه، تغییر کاربری.
متن کامل [PDF 274 kb]   (53 دریافت)    
نوع مطالعه: پژوهشي | موضوع مقاله: تخصصي
دریافت: ۱۳۹۶/۱/۲۴ | پذیرش: ۱۳۹۶/۱۰/۱۷ | انتشار: ۱۳۹۸/۲/۱۳
فهرست منابع
1. - آقابابايي طاقانکي، ز. طهماسبي، پ. اسدي، ا. شيرمردي، ح. 1393. تعيين گونه هاي گياهي شاخص در مراحل مختلف توالي در مراتع نيمه استپي استان چهارمحال و بختياري، نشريه حفاظت زيست بوم گياهان، 2 (4): 102-95.
2. - ارزاني، ح.، عابدي، م.، شهرياري، ا.، قرباني، م. 1386. بررسي تغييرات شاخص¬هاي سطح خاك و ويژگي¬هاي عملكردي مرتع در اثر شدت چرا و شخم مرتع (مطالعه موردي: اورازان طالقان). تحقيقات مرتع و بيابان ايران، 14 (1): 79-68.
3. - اسکندري، ن.، عليزاده، ع.، مهدوي، ف. 1387. سياست هاي مرتعداري در ايران. انتشارات پونه، 196 صفحه.
4. - ايلون، ه.، قرباني، ج.، شکري، م.، جعفريان، ز. 1386. مطالعه پوشش گياهي در دو تيپ مرتعي و اراضي زراعي مجاور آنها در بخشي از مراتع زير حوزه سد تنگاب در شهرستان فيروزآباد استان فارس. مجله علمي پژوهشي مرتع، 1(4): 385-370.
5. - ايماني، ج.، طويلي، ع.، بندک عيسي، ع.، قلي¬نژاد، ب. 1389. بررسي تغييرات پوشش گياهي در مراتع با شدت چراي مختلف (مطالعه موردي: حوزه چرندو کردستان). تحقيقات مرتع و بيابان ايران، 17(3): 393-401.
6. - بهشتي، ز. 1387. مطالعه ترکيب پوشش گياهي و بانک بذر خاک اراضي ييلاقي با سابقه زراعت (مطالعه موردي زير حوزه دراسله شهرستان سوادکوه)، پايان نامه کارشناسي ارشد مرتعداري، دانشکده منابع طبيعي دانشگاه علوم کشاورزي و منابع طبيعي ساري، 76 صفحه.
7. - جنيدي، ح.، نيکو، ش.، قلي¬نژاد، ب.، کرمي، پ.، چپي، ک. 1391. بررسي اثر تبدبل مراتع به ديمزار بر ذخاير كربن آلي خاك (مطالعه موردي: قسمتي از مراتع استان كردستان). مجلة علمي پژوهشي مرتع، 6 (1): 45- 34.
8. - خداوردي، ح.ر. 1393. تنوع اکولوژيکي و خصوصيات فيتوشيميايي کاکوتي کوهي (Ziziphora clinopodioides Lam.) در استان¬هاي اصفهان و چهارمحال و بختياري. پايان نامه کارشناسي ارشد، دانشگاه آزاد اسلامي واحد شهرکرد، 141 صفحه.
9. - رفيعي، ف. جنگجو، م. اجتهادي، ح. 1393. گروه¬هاي عملکردي گياهي (PFTs) شاخصي براي توالي ثانويه مرتع نيمه خشک پس از آتش سوزي. بوم شناسي کاربردي، 3 (8): 27-17.
10. - زهتابيان، غ.، جعفري، م.، اميري، ب. 1384. تأثير عمليات کشاورزي (ديم کاري) در تخريب اراضي در استان زنجان (خدابنده)، مجله منابع طبيعي ايران، 58 (1): 75-65.
11. - غلامي، پ.، قرباني، ج.، شکري، م. 1389. تغييرات تنوع و غناي گونه¬اي پوشش گياهي در طي تغيير کاربري اراضي مرتعي. کنفرانس ملي حفاظت از تنوع زيستي و دانش بومي، 10 و 11 اسفند ماه، 7 صفحه.
12. غلامي، پ.، قرباني، ج.، شکري، م. 1391. اثرات ساده سازي اکوسيستم¬هاي مرتعي بر تغييرات تنوع گونه¬اي و صفات عملکردي بانک بذر خاک. علوم محيطي، 9 (4): 120-109.
13. - فياض، م.، زارع، س.، نعمتي، ه.، عشوري، پ.، شيرمردي، ح.ع. 1390. طرح شناخت مناطق اکولوژيک کشور: تيپ¬هاي گياهي استان چهارمحال و بختياري،. مؤسسه تحقيقات جنگل¬ها و مراتع کشور، 200 صفحه.
14. - گروه مطالعاتي هامون، 1366. طرح جامع توسعه استان چهارمحال و بختياري، جلد سوم، کشاورزي. سازمان برنامه و بودجه.
15. - مصداقي، م. 1382. مرتع داري در ايران. انتشارات آستان قدس رضوي، دانشگاه امام رضا، 333 صفحه.
16. - ميرزايي، ح. 1376. بررسي تأثير تاج پوشش جنگلـي بر زيراشكوب مرتعي در جنگـل¬هـاي بلـوط غـرب. مجله پژوهش و سازندگي، (35): 63-55.


XML   English Abstract   Print



دوره 6، شماره 13 - ( پاییز و زمستان 1397 ) برگشت به فهرست نسخه ها